تهدیدی که نتیجه عکس داد؛ تحلیل «اکونومیست» از نتیجه انتخابات ارمنستان

اکو ايران

بروزرسانی 1405/03/19 - 21:01

تهدیدی که نتیجه عکس داد؛ تحلیل «اکونومیست» از نتیجه انتخابات ارمنستان

اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

نتایج انتخابات ارمنستان نشان داد تلاش‌های روسیه برای بازگرداندن این کشور به مدار نفوذ خودشکست خورده است.

به نظر می‌رسد نتایج انتخابات ارمنستان ترفندهای روسیه در متوقف کردن چرخش ارمنستان به سوی غرب را ناکام گذاشته‌اند و احتمال تداوم حرکت سال‌های اخیر این کشور به سوی غرب افزایش یافته است.

سیاست تهدید متحد قدیمی نتیجه وارون داد؛ در مسیر خطرناک تروتسکی؟
نشریه اکونومیست در یادداشتی در رابطه با تحلیل نتایج انتخابات ارمنستان چنین نوشت: آب معدنی و گل رز. کنیاک و توت‌فرنگی. گیلاس و نوشیدنی. حتی ماهی. تا زمانی که ارمنستان در ۷ ژوئن انتخابات سراسری خود را برگزار کرد، روسیه واردات بخش گسترده‌ای از کالاهای این کشور را ممنوع کرده بود. کرملین تهدیدهای تلویحی علیه نخست‌وزیر متمایل به غرب ارمنستان، نیکول پاشینیان، مطرح کرد و اطلاعات نادرست را در شبکه‌های اجتماعی منتشر ساخت.

دیمیتری مدودف، رئیس‌جمهور سابق روسیه، چرخش پاشینیان به سوی اتحادیه اروپا را با «مسیر خطرناک» لئون تروتسکی مقایسه کرد؛ شخصیتی که از استالین جدا شد و سرانجام به دست یک مأمور شوروی ترور شد. پیام به ارمنستان، کشوری که زمانی یکی از نزدیک‌ترین متحدان روسیه بود، روشن بود: پیش از آنکه دوباره به او رأی بدهید، خوب فکر کنید؛ اما در نهایت، کارزار فشار کرملین نتیجه وارون داد. حزب «پیمان مدنی» پاشینیان با کسب نزدیک به ۵۰ درصد آرا پیروز شد و اکثریت کرسی‌های مجلس ملی ارمنستان را به دست آورد.

رأی مردم ارمنستان به رفاه و آرامش
پاشینیان، روزنامه‌نگار سابقی که به رهبر اعتراضات مردمی تبدیل شد، هشت سال پیش و پس از یک خیزش مسالمت‌آمیز علیه نخبگان قدیمی و مورد حمایت کرملین به قدرت رسید. او از آن زمان به دنبال گسترش روابط با آمریکا، اتحادیه اروپا و همچنین ترکیه، دشمن تاریخی ارمنستان، بوده است.

پس از شکست در جنگ طولانی‌مدت با جمهوری آذربایجان در سال ۲۰۲۳ او همچنین تلاش کرده است به یک توافق صلح دست یابد. پاشینیان گفت: «مردم ارمنستان به رفاه منطقه‌ای و همکاری رأی دادند.»

رهبران غربی از این نتیجه استقبال کردند. اورسلا فون درلاین، رئیس کمیسیون اروپا، اعلام کرد که پیروزی پاشینیان نشان می‌دهد: «روح انقلاب مخملی که شما در سال ۲۰۱۸ رهبری کردید، همچنان زنده و نیرومند است.»

اتحادیه اروپا به ارمنستان کمک کرد تا در برابر باج‌خواهی اقتصادی روسیه مقاومت کند و برای کالاهایی که روسیه واردات آن‌ها را ممنوع کرده بود، خریداران تازه‌ای پیدا کرد. در ۴ ژوئن، اتحادیه اروپا یک بسته کمک مالی کوچک اما از نظر نمادین مهم به ارزش ۵۰ میلیون یورو (۵۸ میلیون دلار) اعلام کرد و وعده داد کمک‌های بیشتری نیز در راه خواهد بود.

دستان خالی شرق‌گرایان
اندکی پس از بسته شدن حوزه‌های رأی‌گیری، ساموئل کاراپتیان، رهبر حزب طرفدار روسیه «ارمنستان قدرتمند» که ۲۳ درصد آرا را به دست آورد، نتایج را زیر سؤال برد. این الیگارش روسی-ارمنی که به دلیل درخواست برای سرنگونی دولت در حبس خانگی به سر می‌برد، اتهامی که خود آن را رد می‌کند، از عمارت مجلل خود بر فراز تپه‌ها، دولت را به دخالت در انتخابات متهم کرد. دیمیتری پسکوف، سخنگوی کرملین، نیز گویا بدون هیچ احساس تناقضی از «تخلفات» انتخاباتی سخن گفت؛ اما چنین ادعاهایی چندان اعتباری ندارند.

سازمان امنیت و همکاری در اروپا اعلام کرد که انتخابات «شفاف و کارآمد» برگزار شده است. واقعیت این است که اپوزیسیون به دلیل پیام سیاسی خود شکست خورد. درحالی‌که پاشینیان وعده صلح و توسعه اقتصادی می‌داد، کاراپتیان ملی‌گرایی کهنه و بازگشت به شراکت با روسیه را پیشنهاد می‌کرد؛ شراکتی که بسیاری از ارمنی‌ها معتقدند در لحظات حساس به آن‌ها خیانت کرده است.

یکی از نشانه‌های سطحی بودن برنامه داخلی حزب «ارمنستان قدرتمند»، پیشنهاد عجیب پسر کاراپتیان در یک پادکست بود: تأسیس «وزارت سکس» برای مقابله با کاهش نرخ باروری و تضمین اینکه «هیچ زن ناراضی‌ای وجود نداشته باشد.»

در همین حال، رابرت کوچاریان، رئیس‌جمهور سابق و رهبر دومین حزب بزرگ مخالف، خاطرات ناخوشایند خشونت و الیگارشی را زنده می‌کرد؛ ویژگی‌هایی که دوران اقتدارگرایانه گذشته ارمنستان را تعریف می‌کردند.

پیامدها و پیام‌های انتخابات
پیروزی پاشینیان به همسایگان ارمنستان، یعنی ترکیه و جمهوری آذربایجان، اطمینان خواهد داد که چرخش سیاست خارجی این کشور به سادگی متوقف نخواهد شد. یکی از دستاوردهای احتمالی این روند، عادی‌سازی روابط با ترکیه است؛ کشوری که در سال ۱۹۹۳ در همبستگی با متحد خود، جمهوری آذربایجان، مرزهایش را با ارمنستان بست.

ارمنستان و ترکیه تاکنون توافق کرده‌اند یک پل تاریخی در مرز دو کشور را بازسازی کنند و همچنین در حال کار بر روی احیای یک مسیر قدیمی راه‌آهن میان دو کشور هستند. اکنون تکمیل «مسیر ترامپ برای صلح و رفاه بین‌المللی،» یک مسیر تجاری مورد حمایت آمریکا، محتمل‌تر به نظر می‌رسد. این مسیر جمهوری آذربایجان را از طریق جنوب ارمنستان به منطقه برون‌بومی نخجوان متصل خواهد کرد.

با وجود پیروزی پاشینیان، حال‌وهوای برخی از حامیان او آمیخته به تلخی است. حزب پیمان مدنی نتوانست به اکثریت دوسومی دست یابد؛ اکثریتی که به آن اجازه می‌داد همه‌پرسی اصلاح قانون اساسی را برگزار کند. این حزب خواهان اصلاح نظام قضایی است، اما موضوع قانون اساسی برای روند صلح نیز اهمیت دارد.

جمهوری آذربایجان می‌خواهد ارمنستان پیش از امضای توافق صلح، اشاره موجود در قانون اساسی خود به منطقه ناگورنو-قره‌باغ را حذف کند؛ منطقه‌ای که دو کشور سال‌ها بر سر آن جنگیده‌اند. به گفته زائور شیری‌یف، پژوهشگر بنیاد صلح بین‌المللی کارنگی: «اکنون پرسش این است که آیا جمهوری آذربایجان آماده خواهد بود بدون تغییرات بیشتر در قانون اساسی ارمنستان، به سمت امضا و تصویب توافق حرکت کند یا همچنان بر این موضوع پافشاری خواهد کرد.»

ترکیه نیز تأکید کرده است که پیش از بازگشایی مرزها، ارمنستان و جمهوری آذربایجان باید یک معاهده صلح امضا کنند. روسیه نیز همچنان می‌تواند دردسرساز باشد.

خطر برجای مانده از سوی اپوزوسیون شرق‌گرا
کاراپتیان عملکردی بهتر از پیش‌بینی نظرسنجی‌ها داشت. لورنس بروئرز، پژوهشگر اندیشکده چتم‌هاوس در لندن، می‌گوید: «این موضوع ممکن است برخی را به این نتیجه برساند که اقدامات مختلف روسیه در طول کارزار انتخاباتی تا حدی مؤثر بوده‌اند.» به گفته او، این مسئله می‌تواند در آینده برخی ارمنی‌ها را از حمایت از حزب پیمان مدنی منصرف کند.

یکی از خطرات بالقوه این است که ولادیمیر پوتین توافق صادرات گاز بدون تعرفه را لغو کند تا پاشینیان را مجازات نماید. آرسن خاراتیان، بنیان‌گذار رسانه ارمنی-گرجی علیق، می‌گوید: «فکر می‌کنم این آغاز مرحله‌ای تازه و تشدیدشده از بحران میان روسیه و ارمنستان باشد.»

بااین‌حال، در مجموع پیروزی حزب پیمان مدنی تأییدی بر تلاش ارمنستان برای دنبال کردن مسیر مستقل خود است. تلاش‌های روسیه برای بازگرداندن این کشور به مدار نفوذ خود آزموده شد و شکست خورد. در ماه آوریل، رأی‌دهندگان مجارستان، ویکتور اوربان، نزدیک‌ترین دوست کرملین در اتحادیه اروپا را از قدرت کنار زدند. اکنون نیز متحدان روسیه بار دیگر در پای صندوق‌های رأی شکست خورده‌اند.

پاشینیان در سخنرانی پیروزی خود وعده داد آرمان‌های انقلاب مخملی را محقق کند و تأکید کرد: «نظام جنایتکارانه و الیگارشیک باید به طور کامل ریشه‌کن شود». پوتین بدون تردید آرزو خواهد کرد که او شکست بخورد؛ اما افراد بسیار بیشتری هستند که برای موفقیتش تشویقش خواهند کرد.