اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
تشدید اخیر تنشها توسط نیروهای آمریکایی علیه ایران و حملات تلافیجویانه متقابل کمی متفاوت از موارد قبلی است.
از سرگیری درگیریها میان ایالات متحده و ایران پس از یک ماه، بار دیگر خاورمیانه را با خطر تشدید تنش و بازگشت به جنگی تمام عیار روبرو کرده است. اکنون پرسش این است که دو طرف منازعه برای ادامه مسیر چه راهی را انتخاب کرده و حوادث اخیر از چه الگویی پیروی میکند.
مخاطرات الگوی تکرارشونده
در این رابطه، الکساندرو هودیستانو، کارشناس امنیت دریایی، به الجزیره گفته بعید است تشدید اخیر تنشها در جنگ به یکباره رخ دهد، هر چند این جنگ از نظر نظامی حل و فصل نشده و هر دو طرف انگیزههای خود را دارند که هر از گاهی وارد جنگ شوند. به باور او، این میتواند به «الگوی تکرارشونده» تبدیل شود، اگرچه جنگ دیگر «در مرحله فعال» نیست.
اوافزود: «هنوز شرایطی وجود دارد که تنشها شعلهور شود، بهویژه به این دلیل که ایالات متحده در تلاش است نشان دهد که ایران کنترل یکپارچهای بر تنگه هرمز ندارد». او معتقدست از آنجایی که ایران از تنگه هرمز «به عنوان اهرم فشار» استفاده میکند، «هرچه بیشتر از آن استفاده کنند، ارزش آن کاهش مییابد» زیرا کشورها شروع به یافتن مسیرهای جایگزین میکنند.
هنری انشر، سفیر سابق ایلات متحده هم معتقدست که ممکن است آخرین تبادل حملات بین ایالات متحده و ایران به یک درگیری گستردهتر تبدیل شود. انشر با بیان اینکه اظهارات اخیر ارتش ایالات متحده در مورد عملیاتش در تنگه هرمز ممکن است ایران را «تحریک» کرده باشد، به الجزیره گفت: «من شخصاً فکر میکنم آنچه باعث این دور آخر [تشدید تنش] شد، اقدام ایالات متحده برای پاکسازی [تنگه هرمز] از مینها نبود، بلکه تصمیم [فرمانده سنتکام] برد کوپر برای صحبت در مورد این ماجرا در هفته گذشته بود و این امر باعث واکنش ایران شد و اکنون ما در چرخهای از پاسخ و تشدید تنش هستیم».
سیگنال متفاوت به تهران
هارلان اولمن، رئیس گروه کیلوون و افسر ارشد بازنشسته نیروی دریایی ایالات متحده که در خلیج فارس خدمت کرده هم به الجزیره گفته: «آخرین حملات آمریکا به ایران احتمالاً محدود خواهد ماند زیرا واشنگتن با محدودیتهای عملیاتی و اهداف نظامی کمی برای حمله مواجه است». او به الجزیره گفت: «حدس من این است که دولت [ترامپ] سعی دارد این وضعیت را بسیار بسیار محدود نگه دارد و واقعاً نمیخواهد تشدید شود». او افزود: «تنها استراتژی که دارد، فشار اقتصادی است».
لوسیانو زاکارا، استادیار پژوهشی در رشته سیاست خلیج فارس در دانشگاه قطر، هم در گفتوگو با الجزیره گفت: «تشدید اخیر تنشها توسط نیروهای آمریکایی علیه ایران و حملات تلافیجویانه متقابل کمی متفاوت از موارد قبلی است. در چند ماه گذشته، دیپلماسی همزمان با حملات در جریان بود و این حملات به معنای پایان دیپلماسی نبود. به نظر میرسد ترامپ تلاش میکند [این بار] سیگنال متفاوتی به ایران بدهد... او تهدید به استفاده از سلاحهای بزرگتر میکرد».
زاکارا افزود که تحریمهای ایران به زمان بسیار بیشتری برای اثرگذاری نیاز دارند، بنابراین حمله به آنها وسیلهای برای تسریع فشار است. به باور او: «ترامپ در تلاش است تا بین تلاش برای استفاده از اقدامات اقتصادی که برای تأثیرگذاری بر اقتصاد ایران به زمان بسیار بیشتری نیاز دارند، راه میانه پیدا کند. از نگاه او، فشار اقتصادی با ترکیبی از حملات بزرگتر، ایران را متقاعد میکند که به میز مذاکره بازگردد، هر چند ممکن است ایت اتفاق رخ ندهد، همان طور که خود ترامپ هم گفته انتظارمذاکره ندارد. بنابراین، در وضعیت جدیدی هستیم که مشخص نیست آیا ایالات متحده به دنبال شکست نظامی است یا خیر، زیرا آنها از منابع کافی برای ایجاد شکست نظامی استفاده نمیکنند، اما از طرفی هم برای کشاندن ایران به میز مذاکره هم از آنها استفاده نمیکنند».
زیدون الکینانی، مدیر موسسه چشمانداز عربی، در مصاحبهای با الجزیره گفت: «استراتژی جدید دولت دونالد ترامپ افزایش و تشدید تحریمهای اقتصادی است و به نظر میرسد تمرکز بر بخش جنوبی ایران به این معنی است که در پیوند همزمان فشارهای اقتصادی با حملات نظامی، جنبه نظامی گستردهای وجود داشته است». الکینانی همچنین گفت که «مسئله تنگه هرمز همچنان پیچیدهترین بخش این درگیری است» و به دلیل وسعت آن، تعیین وضعیت جدید پیرامون آن «بسیار دشوار» است.
گزینههای تهران
در همین رابطه، خبرگزاری رویترز هم در گزارشی به بررسی گزینه های تهران برای واکنش به حملات اخیر پرداخته است. بر اساس این گزارش، ایران ممکن است حملات خود را به کشورهای خلیج فارس گسترش دهد. ایران بارها در پاسخ به حملات ایالات متحده تهدید کرده که علیه هر کسی که در تلاشهای ایالات متحده برای خفه کردن اقتصاد این کشور شرکت کند، اقدام خواهد کرد. هرگونه حمله که تأسیسات بالادستی نفت یا گاز را هدف قرار دهد، میتواند قیمت انرژی را به گونهای افزایش دهد که به دولت ترامپ آسیب سیاسی وارد کند و جبران آن دشوارتر از حملات به کشتیرانی باشد. هدف قرار دادن تاسیسات انرژی هم بزرگی را برای پادشاهیهای خلیج فارس که به عنوان مراکز مالی مهم برای اقتصاد جهانی عمل میکنند، ایجاد میکند.
ایران همچنین میتواند جلوی خروج بیشتر نفت از خاورمیانه را بگیرد. دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی ایران، تهدید به قطع صادرات نفت کرده است - یکی از رویکردهای استراتژیک اصلی تهران در طول این درگیری. او گفت اگر جنگ اقتصادی ادامه یابد، حتی یک قطره نفت از طریق تنگه هرمز یا از هیچ کجای خلیج فارس صادر نخواهد شد. حملات و تهدیدهای ایران علیه کشتیرانی، بخش عمدهای از ترافیک تنگه هرمز را متوقف کرده و تا حد زیادی آبراهی را که قبل از درگیری حدود یک پنجم انرژی جهانی را حمل میکرد، مسدود کرده است. اگرچه برخی از نفتکشها در هفتههای اخیر از این تنگه عبور کردهاند، اما حجم آن همچنان بسیار پایین است. حملات موشکی، پهپادی یا قایقهای تندرو به تانکرهایی که سعی در ترک خلیج فارس دارند، بارها در طول شش ماه درگیری، قیمت نفت را افزایش داده است.
در همین حال، متحدان یمنی تهران با حملات و تهدید به محاصره تمام کشتیهای عربستان سعودی که نفت خام را از طریق تنگه باب المندب و از کنار دژ یمنی این گروه به آسیا منتقل میکنند، حمل و نقل دریایی از طریق دریای سرخ را محدود کردهاند. در حالی که این حملات در ابتدا تنها برخی از کشتیها را متوقف کرد و بیش از نیمی از آنها هنوز در اواسط ماه اوت از آنجا عبور میکردند، به گفته منابع صنعتی، وضعیت برای کشتیرانی دشوار است، زیرا شرکتهای کشتیرانی چینی اکنون مسیر خود را از باب المندب تغییر میدهند. حملات بیشتر، مانند حملهای که هفته گذشته یک کشتی را در نزدیکی ترمینال اصلی نفتی دریای سرخ عربستان در ینبع هدف قرار داد یا حمله پهپادی در نزدیکی کانال سوئز در اوایل ماه اوت، میتواند سطح اضطراب بازار نفت و قیمت نفت خام را افزایش دهد.
همچنین احتمال حمله مستقیما به کشورهای غربی وجود دارد - اگر چه کشورهای غربی فراتر از برد مهمات متداول ایران هستند. بریتانیا ادعا کرده که هکرهای مرتبط با ایران یک نیروگاه برق کوچک را مختل کردهاند، در حالی که مقامات آمریکایی مدعیند که تهران احتمالاً پشت حملات سایبری به نیروگاههای آب در مینه سوتا بوده است. ایران در مورد این ادعاها اظهار نظری نکرده است. سرویسهای امنیتی غربی همچنین ایران را به استخدام افراد محلی برای انجام حملات یا تلاش برای ترور در غرب متهم کردهاند. ایران این ادعا را رد کرده است.
