اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
درگیریهای اخیر میان ایران و آمریکا، برخلاف حملات شدیدتری که بیش از یک ماه پیش رخ داد، نشاندهنده عدم تمایل هر دو طرف برای بازگشت به جنگ تمام عیار است.
به نظر میرسد دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، در مواجهه با سرسختی تهران که در برابر یک کمپین نظامی گسترده از عقبنشینی خودداری کرده، رویکردی دوگانه را برگزیده که فشار اقتصادی را با پتانسیل تشدید ویرانگر تنشها ترکیب میکند.
به نوشته خبرگزاری آسوشیتدپرس، دولت ترامپ که اخیرا «عملیات طرد اقتصادی» را با هدف منزوی کردن ایران از شرکای تجاری جهانی باقی ماندهاش آغاز کرده، در هفته گذشته حملات خود را نیز از سر گرفت که با واکنش تلافیجویانه ایران روبرو شده و نگرانیها در مورد بازگشت جنگ تمام عیار منطقهای را ایجاد کرد.
بنبست کنونی و تنها گزینه باقیمانده ترامپ
به گفته یک دیپلمات منطقهای، بنبست فعلی بین تهران و واشنگتن نشانهای از اولویتهای داخلی هر دو کشور است: انتخابات میاندورهای برای ترامپ و جمهوریخواهان و بحرانهای داخلی در ایران. او گفت: «مسائل داخلی دلایل مهمی هستند که چرا هیچ یک از طرفین حاضر نیستند گام اول را بردارند». این دیپلمات گفت مذاکرات، از جمله مذاکرات بین ایران و عمان یا حتی ایران و ایالات متحده، بدون پرداختن به کاتالیزور اولیه جنگ، یعنی اسرائیل، به جایی نخواهد رسید. این دیپلمات نسبت به طرح تحریمهای جدید دولت ترامپ تردید داشت و گفت که این تهدیدها نیاز به توضیحات بیشتری نسبت به آنچه ایالات متحده تاکنون ارائه کرده است، دارند.
در همین رابطه، حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد ایران در گروه بحران بینالمللی معتقدست ترکیب نیروی نظامی و تحریمها علیه ایران «تنها گزینه» باقی مانده ترامپ است. او گفت: «این نوع رویکرد ترکیبی - شامل نیروی نظامی، محاصره و فشار اقتصادی - تنها گزینهای است که به نظر میرسد در حال حاضر برای ایالات متحده در دسترس است با این حال، مدتهاست که این نبرد -هر چند اکنون شاید بیش از هر زمان دیگری - نبرد استقامت بین دو طرف بوده است».
عمر حمزوی، مدیر برنامه خاورمیانه در بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی، به دو دلیل اصلی برای وخامت اوضاع اشاره کرد. حمزوی گفت: «اول اینکه هیچ یک از دو طرف از نتیجه راضی نیستند - به این معنی که وضعیت فعلی به خوبی به منافع ایالات متحده و به خوبی به منافع ایران خدمت نمیکند. دلیل دیگر، نحوه نگاه به رهبران هر دو طرف در داخل کشور است». او گفت: «دولت ترامپ از این میترسد که در ایالات متحده به عنوان دولتی که نتوانسته یک کارزار نظامی را با موفقیت به پایان برساند، به تصویر کشیده شود و این بر انتخابات میاندورهای تأثیر خواهد گذاشت. و ایرانیها نگرانند به نظر برسد که بدون هیچ اقدامی از سوی آنها، تسلیم تحریمهای ایالات متحده شدهاند و این موضوع به آنها در داخل کشور آسیب برساند».
دشواری هر گونه توافق
در همین رابطه، نیویورک تایمز نوشت، بر اساس گزارشهای اطلاعاتی ایالات متحده در هفتههای اخیر، ایران در توانایی خود برای حمله اعتماد به نفس بیشتری پیدا کرده و به نظر میرسد مصمم است ماهها به این درگیری ادامه دهد تا ایالات متحده را ناامید کند. از بسیاری جهات، این ارزیابیها منعکسکنندهی آن چیزی است که در میدان نبرد قابل مشاهده است، چرا که پس از یک دوره آرامش نسبی، درگیریها دوباره شعلهور شده است.
تبادلآتشهای اخیر تاکنون محدود ماندهاند. اما گزارشهای اطلاعاتی نشان میدهد که ایران ممکن است در حال بررسی تشدید قابل توجه تنش باشد. به گفته مقاماتی که در جریان اطلاعات قرار گرفتهاند، ایران پس از ماهها جنگِ گاهبهگاه، با درک بسیار بهتری از قدرت نظامی خود بیرون آمده و از تواناییهای خود مطمئنتر است.
به گفته برخی از مقامات فعلی و سابق، این گزارشها نشان میدهد که هرگونه توافقی برای پایان کامل جنگ، دشوار خواهد بود. به گفته برخی از مقامات، نشانههای کمی وجود دارد که ایران آماده انجام معامله با ایالات متحده باشد و تمایل به تشدید مشکلات سیاسی ترامپ پیش از انتخابات میاندورهای دارد.
به نظر میرسد در حال حاضز ترامپ، به دنبال مذاکره نیست و ادعا کرده که فشار اقتصادی تهران را مجبور به دادن امتیاز در مورد کنترل تنگه و شاید در نهایت، برنامه هستهای خود کند. اما به گفته مقاماتی که گزارشهای اطلاعاتی را خواندهاند، در کوتاهمدت، تحریمهای اقتصادی ایالات متحده احتمالاً همچنان باعث تشدید تنشها خواهد شد.
بازگشت به سناریوی ماه جولای؟
به گفته مقامات آمریکایی، در هفتههای آینده، ایران میتواند اقداماتی مشابه ماه جولای انجام دهد. در آن زمان، ایران به پایگاههای نظامی آمریکا در خاورمیانه حمله کرد و سه آمریکایی را در اردن کشت؛ به کشتیرانی در تنگه هرمز حمله شد و زیرساختها در کویت و جاهای دیگر آسیب دید.
به گفته جیسون کرو، نماینده دموکرات کلرادو و عضو کمیته اطلاعات کنگره: «ایرانیها در مورد موضع خود بسیار خوشبین هستند. آنها آسیبهای قابل توجهی دیدهاند، اما این همیشه در سیستم آنها نهادینه شده است. آنها میدانند که میتوانند آسیب ببینند و در اینجا بازی بسیار طولانیتری را انجام میدهند و بر این باورند که در موقعیت قویتری قرار دارند. آنها همیشه میدانستند که این تنگه یک ابزار بزرگ معامله است، اما اکنون تا حد زیادی به اهرمی که به آنها میدهد، پی بردهاند».
به گفته افرادی که در جریان این گزارش ها قرار دارند، از نگاه ایران، ارتش ایالات متحده به وایطه کاهش ذخایر مهماتش، برای انجام حملات جدید جدید به سختی تحت فشار قرار خواهد گرفت. مقامات فعلی و سابق گفتند و نشانههایی وجود دارد که نشان می دهد ایران قصد دارد مناقشه را حداقل تا دوره میاندورهای طولانی کند.
نردبان تشدید تنش و خطر اشتباه محاسباتی
در همین رابطه، سیانان هم نوشت، درگیریهای اخیر میان ایران و آمریکا، برخلاف حملات شدیدتری که بیش از یک ماه پیش رخ داد، نشاندهنده عدم تمایل هر دو طرف برای بازگشت به جنگ تمام عیار است. به گفته دنی سیترینوویچ، رئیس سابق شاخه ایران اطلاعات نظامی اسرائیل: «تاکنون، هر دو طرف حملات خود را عمدتاً بر اهداف نظامی به جای اهداف غیرنظامی یا انرژی متمرکز کردهاند. و علیرغم تهدیدات مقامات ارشد ایرانی، تهران حملات علیه عربستان سعودی یا امارات را از سر نگرفته است».
با این وجود، وضعیت فعلی خطرناک است و امکان اشتباه محاسباتی در هر دو طرف وجود دارد که خطر بازگشت به درگیری تمام عیار را به همراه دارد. به گفته حمیدرضا عزیزی، تحلیلگر ارشد ایران در اندیشکده گروه بینالمللی بحران: «هیچکدام از طرفین نمیخواهند به جنگ تمامعیار بازگردند. اختلال در تردد کشتیها در تنگه هرمز توسط ایران و فشار اقتصادی ایالات متحده بر این کشور برای هر دو طرف بهطور فزایندهای ناپایدار میشود».
به گفته عزیزی، رفتار ایران - و همچنین سرعت و دامنه واکنش آن به آخرین حملات ایالات متحده - نشان میدهد که تهران به جای تسلیم شدن، پاسخ دادن را انتخاب کرده است. به گفته کارشناسان، این امر بدین علت است که تهران نمیتواند نظم مورد نظر ترامپ که سعی در تحمیل آن در تنگه هرمز دارد، بپذیرد.
به گفته سیترینوویچ: «حوادث چند روز گذشته، تصویر تنگه هرمز را تیرهتر کرده و ناهماهنگی اساسی بین رویکردهای ایالات متحده و ایران در قبال رویارویی فعلی را آشکار میکند. در حالی که به نظر میرسد واشنگتن تلاش میکند از تشدید تنشها جلوگیری کند و درگیری را به حوزه اقتصادی محدود نگه دارد، ایران استراتژی متضادی را دنبال میکند. ایران به تلاش برای ایجاد اختلال در ترافیک نفتکشها و به چالش کشیدن تلاش ایالات متحده برای ایجاد یک واقعیت جدید در تنگه ادامه خواهد داد. در حالی که هم ایران و هم آمریکا خطرات تشدید کنترل نشده تنش را درک میکنند، به بالا رفتن از نردبان تشدید تنش ادامه میدهند.»
