روزنامه سازندگی/متن پیش رو در سازندگی منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
سعید مشهوری| دلار پس از هفتهها حرکت پرشتاب، سرانجام در برابر مرز ۲۳۰ هزار تومان متوقف شد. بازار روز یکشنبه را در محدوده ۲۲۹ هزار تومان آغاز کرد اما نتوانست این سطح را حفظ کند و در پایان معاملات به کانال ۲۲۳ هزار تومان بازگشت. این عقبنشینی روز دوشنبه نیز ادامه یافت و دلار با کاهش بیشتر در محدوده ۲۲۲هزار تومان بسته شد. به این ترتیب بازار ارز برای دومین روز متوالی نزولی شد و بخشی از فاصله خود با قله تازه را پس گرفت. مهمترین عامل این تغییر مسیر، اعلام آمادگی بانک مرکزی برای عرضه ارز بود. عبدالناصر همتی، رئیسکل بانک مرکزی، افزایش اخیر نرخ ارز را بیش از آنکه ناشی از عوامل واقعی بداند، متأثر از فضای روانی توصیف کرده و گفته است، بانک مرکزی آمادگی دارد تا ۲ میلیارد دلار ارز در بازار عرضه کند. این سخنان، احتمال حضور فعالتر بازارساز را افزایش داد و بخشی از خریدارانی که با انگیزه احتیاطی یا سفتهبازانه وارد بازار شده بودند را عقب راند. واکنش بازار نشان داد که برخلاف تصور رایج، مسیر دلار کاملاً یکطرفه نیست. معاملهگرانی که در قیمتهای بالا ارز میخرند اکنون باید احتمال مداخله بانک مرکزی و زیان ناشی از اصلاح قیمت را نیز در محاسبات خود وارد کنند.
همین تغییر در ارزیابی ریسک میتواند، سرعت ورود تقاضای تازه را کاهش دهد. در بازاری که بخش قابلتوجهی از حرکت آن با انتظارات شکل میگیرد، شکسته شدن تصور «افزایش دائمی قیمت» گاهی به اندازه عرضه واقعی ارز اهمیت دارد. بنابراین شواهد کوتاهمدت از توقف شتاب رشد دلار حکایت دارند اما هنوز برای سخن گفتن از آغاز یک روند نزولی پایدار زود است. تفاوت بزرگی میان «متوقف شدن جهش» و «کاهش ماندگار نرخ ارز» وجود دارد. بانک مرکزی میتواند با عرضه منابع، تقاضای هیجانی را مهار کند و قیمت را برای مدتی پایین بیاورد؛ اما جهت بلندمدت بازار را متغیرهایی مانند تورم، کسری بودجه، رشد نقدینگی، درآمدهای نفتی، دسترسی به منابع ارزی و تحولات سیاسی تعیین میکنند. تورم همچنان مهمترین عامل بنیادی در پسزمینه بازار است. براساس آمار مرکز آمار، تورم سالانه مردادماه به ۶۹.۹ درصد رسیده است. تداوم چنین سطحی از افزایش قیمتها، ارزش واقعی ریال را کاهش میدهد و تقاضا برای داراییهایی مانند ارز و طلا را زنده نگه میدارد. تا زمانیکه تورم بهطور معنادار کاهش پیدا نکند، افت نرخ ارز ممکن است بیشتر ماهیت اصلاحی داشته باشد تا نشانه آغاز یک روند نزولی بلندمدت. در کنار تورم، کاهش صادرات نفت و دشواری دسترسی به منابع ارزی نیز بر چشمانداز دلار سایه انداخته است. اگر عرضه ۲ میلیارد دلاری بانک مرکزی با جریان مستمر درآمد ارزی پشتیبانی نشود، اثر آن ممکن است محدود و موقت باشد. مداخله زمانی نتیجه پایدار میدهد که بازار اطمینان پیدا کند، عرضه ارز نه یک اقدام مقطعی بلکه بخشی از یک برنامه قابل تداوم است. شفافیت درباره منابع، تداوم تأمین ارز واردکنندگان و بازگشت ارز صادراتی میتواند، اثر روانی و واقعی سیاست بانک مرکزی را تقویت کند.
