اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
به نوشته نیویورکتایمز، در هفتههای اخیر، نیروهای حوثی یمن که متحد ایران محسوب میشوند، بارها به این پادشاهی حمله کرده و با تهدید به مختل کردن توانایی این کشور در صادرات نفت، فشار خود را بر اقتصاد جهانی را افزایش دادهاند. اما به نظر میرسد، بیمیلی دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده، به رویارویی با حوثیها، عربستان سعودی را سرخورده و ناامید کرده است.
تلاشهای دیپلماتیک این پادشاهی برای تعامل با ایران نیز نتایج محدودی داشته است. نشستی که قرار بود روز دوشنبه میان مقامات ایران، عربستان سعودی و دیگر کشورهای حوزه خلیج فارس برگزار شود، یکشنبهشب بهطور ناگهانی به تعویق افتاد؛ چرا که شکاف میان مواضع آنها همچنان عمیق باقی مانده بود.
به گفته مایکل رتنی، سفیر پیشین آمریکا در عربستان سعودی: «در حال حاضر سعودیها واقعاً سرخورده هستند. از جهاتی، این بدترین سناریوی ممکن برای آنهاست.»
تنگنای کنونی پادشاهی سعودی، هزینههای سنگینی را برجسته میکند که جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران بر خاورمیانه تحمیل کرده است؛ از جمله بر کشورهایی که رهبرانشان با این جنگ مخالف بودهاند یا بارها برای پایان دادن به آن تلاش کردهاند.
هدف اصلی در اهرم فشار تهران
در ماههای نخست جنگ، عربستان سعودی در مقایسه با همسایگانش، کمتر مورد حملات تلافیجویانه ایران قرار گرفته بود. اکنون، در حالی که پایانی برای خصومتها متصور نیست و ایران به دنبال اهرم فشار بیشتری علیه ایالات متحده است، عربستان سعودی — که پیش از آنکه جنگ جایگاهش را به عنوان بزرگترین صادرکننده نفت جهان تغییر دهد، — به هدفی اصلی تبدیل شده است.
تنها در دو هفته گذشته، عربستان سعودی با حملاتی از سوی نیروهای متحد ایران در شرق، جنوب و شمال روبرو شده است. در اواخر ماه اوت، یک نفتکش سعودی در تنگه هرمز هدف حمله قرار گرفت که منجر به کشته شدن دو ملوان شد. روز جمعه حوثیها - که پیشتر محاصره محمولههای نفتی عربستان در دریای سرخ را اعلام کرده بودند - مناطقی را در یک مسیر کشتیرانی مهم جهانی تصرف کردند و نیروهای متحد عربستان در یمن را به سختی شکست دادند.
در همان روز، مقامات سعودی اعلام کردند که به دلیل حمله پهپادی از مبدا عراق، ناچار به تعطیلی یک خط لوله حیاتی نفت شدهاند. این خط لوله، پس از آنکه ایران عملاً مسیر تنگه هرمز را مسدود کرد، به یک مسیر صادراتی جایگزین و کلیدی برای انتقال نفت عربستان به دریای سرخ تبدیل شده بود.
تن زدن از جنگی یکتنه
به گفته رتنی: «دلیل اینکه کشوری مانند عربستان تا این حد بر توسعه همکاری امنیتی با ایالات متحده سرمایهگذاری میکند، دقیقاً برای مواجهه با چنین احتمالات و شرایطی است». محمد بن سلمان، ولیعهد و حاکم بالفعل عربستان سعودی، دلایلی برای اطمینان به این شراکت داشت. دولت او سالهاست که میلیاردها دلار و سرمایه سیاسی هنگفتی را صرف ایجاد روابط شخصی با آقای ترامپ و خانوادهاش کرده است. اما به گفته مقامات آگاه، وقتی ولیعهد سعودی از ترامپ خواست تا علیه حوثیها اقدام نظامی کند، رئیسجمهور آمریکا نپذیرفت.
مقامات و تحلیلگران سعودی به صراحت اعلام کردهاند که پادشاهی عربستان تمایلی به جنگیدنِ یکتنه با حوثیها ندارد. این موضوع بهویژه از آن رو اهمیت دارد که عملیات نظامی پیشین عربستان علیه این گروه، به باتلاقی دهساله بدل شد. به گفته عبدالرحمن الراشد، ستوننویس نزدیک به دولت عربستان: «این مسئله نیازمند حمایت بینالمللی است، نه فقط حمایت عربستان و کشورهای منطقه».
با این حال، به نظر میرسد آقای ترامپ تمایلی به مداخله ندارد. به گفته دن شاپیرو، از مقامات ارشد پیشین سیاستگذاری خاورمیانه در پنتاگون: «با توجه به اینکه ترامپ هماکنون درگیر یک مناقشه بیپایان با ایران است و با نیروی دریاییای که بیش از حد توانش تحت فشار است و ذخایر مهماتی رو به کاهش مواجه میباشد، جای تعجب نیست که نخواهد جبهه جدیدی را باز کند. اما این موضوع برای سعودیها بسیار مأیوسکننده است».
روز شنبه، ترامپ در جریان سفر خود به ایرلند به خبرنگاران گفت که حوثیها «با ما تماس گرفتهاند و نمیخواهند با ما بجنگند». او با اشاره به عربستان سعودی افزود: «تنها یک کشور وجود دارد که آنها از آن چندان راضی نیستند و ما این مسئله را حلوفصل خواهیم کرد». با این همه، محمد البخیتی، از مقامات سیاسی حوثیها، برقراری تماس این گروه با ایالات متحده را تکذیب کرد و گفت: «ما نه با ترامپ ارتباطی برقرار کردیم و نه از او خواستیم که به ما حمله نکند».
دست به دامن پکن؟
به گفته باربارا لیف، دستیار پیشین وزیر امور خارجه در امور خاور نزدیک، احتمال دارد عربستان سعودی اکنون به دیپلماسی روی آورد. او خاطرنشان کرد که با وجود سالها حملات هوایی عربستان، آمریکا و اسرائیل علیه حوثیها، «هیچکس به راهحل نظامی» برای مقابله با آنها دست نیافته است. او افزود که عربستان سعودی همچنین میتواند با همسایگان خود و ایران همکاری کند تا به «مجموعهای از ترتیبات ناخوشایند» برای پایان دادن به جنگ با ایران دست یابد.
به گفته او، این پادشاهی ممکن است برای یافتن راهحل به چین چشم بدوزد، اما تلاشهای دیپلماتیک پیشین پکن در منطقه به توافقهای صلح پایدار منجر نشده است. چین در سال ۲۰۲۳ میانجیگرِ برقراری روابط میان عربستان سعودی و ایران بود، اما این روابط از آن زمان تاکنون دچار تنش و تزلزل شده است. تحلیلگران معتقدند که در حال حاضر، مقامات سعودی بعید است علیرغم احساس سرخوردگی، آشکارا از ایالات متحده انتقاد کنند. او گفت: «آنها قرار نیست فاصلهای [در روابط] ایجاد کنند؛ بلکه باید تلاش دیپلماتیک دیگری را آغاز نمایند.
