اکو ایران/متن پیش رو در اکو ایران منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
دنیس سیترونوویچ، تحلیلگر شورای آتلانتیک نوشت: استراتژی ترامپ بهتدریج روشنتر میشود: او نمیخواهد امتیاز بزرگِ لغو تحریمها را صرفاً برای بازگشایی تنگه هرمز «هدر» دهد، بهویژه آنکه از نگاهِ او، ایالات متحده هماکنون کنترل مؤثری بر این تنگه دارد. در عوض، او میخواهد مستقیماً به سراغ مسئله هستهای برود و از گشایشهای اقتصادی به عنوان اهرم فشاری برای دستیابی به توافقی بسیار بزرگتر استفاده کند.
مشکل اصلی، مسئله «ترتیب و توالی» اقدامات است. موضع تهران همچنان تفاوت بنیادینی دارد. ایران اصرار دارد که توافقهای پیشین با واشنگتن باید ابتدا اجرایی شوند: محاصره دریایی باید پایان یابد، ایران باید دوباره به داراییهای مسدودشده و درآمدهای نفتی خود دسترسی پیدا کند و تعهدات اقتصادی مندرج در تفاهمنامه قبلی باید عملیاتی شوند. تنها در این صورت است که تهران آمادگی ورود به مذاکرات پیرامون برنامه هستهای خود را خواهد داشت.
نکته مهم اینجاست که این موضع به معنای رد دیپلماسی هستهای از سوی ایران نیست. مقامات ایرانی اعلام کردهاند که تهران آماده گفتگو درباره محدودیتهای قابلتوجه و بازرسیها در برنامه هستهای خود است و حتی تمایل دارد روند این مذاکرات را تسریع کند. اما از دیدگاه تهران، امتیازدهی هستهای نمیتواند بهایی باشد که ایران صرفاً برای اجرایی شدن تعهداتی میپردازد که واشنگتن پیشتر پذیرفته است.
اختلاف اصلی و تنگنای ترامپ
بنابراین، اختلاف اصلی بر سرِ اصلِ برگزاری مذاکرات هستهای نیست، بلکه بر سرِ ترتیبِ اقدامات است: واشنگتن خواهان دریافت امتیازات هستهای پیش از ارائه گشایشهای اقتصادیِ عمده است؛ در حالی که تهران خواهان اجرای تفاهمنامه موجود پیش از مذاکره درباره محدودیتهای هستهای بیشتر است. و این موضوع ما را به دشوارترین پرسش استراتژیک بازمیگرداند: هدف نهایی این مناقشه دقیقاً چه بود؟
اگر پس از تمام تنشهای نظامی، فشارهای اقتصادی و اختلالات در تنگه هرمز، واشنگتن در نهایت به چارچوبی بازگردد که در آن ایران در ازای اعمال محدودیتهای قابلراستیآزمایی بر برنامه هستهایاش از لغو تحریمها بهرهمند میشود، آنگاه گریختن از این پرسش بدیهی در واشنگتن دشوار خواهد بود: این رویکرد چه تفاوت بنیادینی با منطقِ حاکم بر توافق برجام دارد؟
البته جزئیات هر توافق جدیدی میتواند تفاوتهای چشمگیری داشته باشد—و بهطور بالقوه بسیار سختگیرانهتر باشد—اما ماهیت اصلی معامله بسیار آشنا به نظر خواهد رسید: گشایش اقتصادی برای ایران در ازای محدودیتهای مذاکرهشده و تحت نظارت بر برنامه هستهای این کشور. و دقیقاً به همین دلیل است که مناقشه بر سرِ ترتیبِ اقدامات، تا این حد اهمیت دارد. ترامپ صرفاً به یک توافق نیاز ندارد؛ او نیازمند توافقی است که بتواند آن را بهشکلی موجه و باورپذیر، بهعنوان توافقی کاملاً متفاوت و بلندپروازانهتر از آن توافق هستهای معرفی کند که سالها به آن انتقاد میکرد.
