اعتماد/متن پیش رو در اعتماد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
تداوم شکاف‌ها در مواضع تهران و واشنگتن، محدودسازی نقش میانجی‌ها و مداخله اسراییل، چشم‌انداز توافق را با موانع جدی مواجه کرده و احتمال بازگشت به تقابل نظامی و هماهنگی عملیاتی واشنگتن و تل‌آویو علیه ایران را همچنان در محاسبات راهبردی برجسته می‌کند. در شرایطی که تحرکات دیپلماتیک تهران، مسکو و اسلام‌آباد گمانه‌زنی‌ها درباره احتمال دستیابی به توافق میان ایران و امریکا را افزایش داده، برخی ناظران بر این باورند همچنان نشانه روشنی از گشایش مسیر مذاکرات دیده نمی‌شود. در عین حال و همزمان اختلاف بر سر پرونده هسته‌ای، مخالفت احتمالی واشنگتن با ورود میانجی‌های دیگر و نقش اسراییل در معادلات منطقه‌ای، چشم‌انداز هرگونه توافقی را با ابهام روبه‌رو کرده است. به ادعای برخی تحلیلگران در چنین فضایی، احتمال ازسرگیری درگیری نظامی نیز همچنان مطرح است؛ سناریویی که زمان‌بندی آن می‌تواند با محاسبات انتخاباتی امریکا و اسراییل و هماهنگی نظامی واشنگتن و تل‌آویو ارتباط داشته باشد. در همین راستا روزنامه اعتماد با امیرعلی ابوالفتح، کارشناس ارشد مسائل امریکا درباره سناریوهای احتمالی گفت‌وگو کرده است.
توافق یا زورآزمایی
امیرعلی ابوالفتح، کارشناس ارشد مسائل امریکا در پاسخ به پرسش «اعتماد» درباره چرایی تشدید تحرکات دیپلماتیک و حضور مقامات پاکستانی و روسی در تهران طی روزهای اخیر گفت: هر احتمالی وجود دارد و ممکن است در روزهای آینده یا هفته‌های پیش رو، خبر دستیابی به توافقی جدید را بشنویم. به بیان دیگر، نمی‌توان احتمال شکل‌گیری توافق را به طور کامل منتفی دانست و همچنان این امکان وجود دارد که تحرکات دیپلماتیک جاری به نتیجه‌ای مشخص منجر شود. با این حال، صرف افزایش رفت‌وآمدهای دیپلماتیک و انجام رایزنی‌ها به معنای نزدیک شدن قطعی طرفین به توافق نیست و باید دید این تحرکات تا چه اندازه می‌تواند زمینه را برای تغییر شرایط موجود فراهم کند. ابوالفتح در ادامه گفت: با این حال، من شواهد چندانی در این زمینه نمی‌بینم، چراکه به نظر می‌رسد طرفین به این جمع‌بندی رسیده‌اند که در شرایط کنونی، دست بالا را دارند، کمترین آسیب‌پذیری را متحمل می‌شوند و در عین حال، بیشترین آسیب را می‌توانند به طرف مقابل وارد کنند. بر همین اساس، هر یک از طرفین ممکن است تصور کند که در موقعیت مناسبی برای ادامه تقابل قرار دارد و می‌تواند با اتکا به شرایط موجود، امتیازات بیشتری از طرف مقابل بگیرد، به همین دلیل می‌خواهند شانس خود را در نبردی دیگر و از طریق یک زورآزمایی مجدد امتحان کند. در چنین شرایطی، به نظر می‌رسد نتیجه این نبرد و زورآزمایی می‌تواند مسیر و کیفیت توافق احتمالی را مشخص کند و بر چشم‌انداز دستیابی به توافق میان طرفین تاثیر بگذارد. بنابراین، با وجود تداوم تحرکات دیپلماتیک، نمی‌توان این احتمال را نادیده گرفت که طرفین پیش از رسیدن به هرگونه توافق، بار دیگر مسیر تقابل را در پیش بگیرند. این کارشناس مسائل امریکا در ادامه با ابراز امیدواری نسبت به جلوگیری از وقوع چنین سناریویی تاکید کرد که امیدوار است این اتفاق رخ ندهد و هر چه زودتر توافقی حاصل شود که هم نگرانی‌های ایران را برطرف کند و هم نگرانی‌های امریکا را. با این حال، او شانس چندانی برای دستیابی به چنین توافقی نمی‌بیند و معتقد است موانعی وجود دارد که می‌تواند مسیر رسیدن به توافق را دشوارتر کند، به ویژه اینکه در کنار طرف‌های حاضر در مذاکرات، بازیگر سومی نیز در این میان حضور دارد که اگرچه در مذاکرات شرکت نمی‌کند، برای آغاز مجدد جنگ علیه ایران بی‌تابی می‌کند. این بازیگر، اسراییل است؛ عاملی که می‌تواند بر روند تحولات و چشم‌انداز توافق احتمالی تاثیر بگذارد. از این منظر، فشارهایی که ازسوی این رژیم وارد می‌شود، ممکن است شرایط را پیچیده‌تر کند و درنهایت، احتمال دستیابی به توافق را بیش از پیش کاهش دهد.
میانجیگری در بن‌بست اراده‌ها
ابوالفتح در ادامه ارزیابی خود از تشدید تحرکات دیپلماتیک مسکو و گمانه‌زنی‌ها پیرامون نقش‌آفرینی این بازیگر در میانه شکاف‌های هسته‌ای موجود میان تهران و واشنگتن به «اعتماد» گفت: به این نکته توجه داشته باشیم که مساله، ضعف میانجی‌ها نیست؛ کشورهای بسیاری در حال تلاش برای میانجیگری هستند، هر چند نام برخی از آنها بیشتر در رسانه‌ها مطرح شده است. پیش‌تر نیز کشورهایی مانند پاکستان در این زمینه نقش‌آفرینی کرده‌اند. البته برخی کشورها بدون آنکه رسما به عنوان میانجی شناخته شوند، تلاش‌هایی را در این مسیر انجام می‌دهند.
به گفته ابوالفتح اما روسیه روابط بسیار نزدیکی با ایران دارد و تحولات منطقه نیز برای این کشور حائزاهمیت است. ازسوی دیگر، گشایشی نسبی در روابط شخصی ترامپ و پوتین ایجاد شده و طبیعی است که روس‌ها نیز تمایل داشته باشند در این روند نقش‌آفرینی کنند. این کارشناس مسائل امریکا در ادامه خاطرنشان کرد: با این حال، به نظر می‌رسد امریکا اجازه ورود کشورهای دیگر به روند مذاکرات را نمی‌دهد. شرایط کنونی مانند دوران ریاست‌جمهوری اوباما نیست که امریکا به رویکردی جمعی باور داشته باشد و گروه ۱+۵ شکل بگیرد تا همه کشورها پشت میز مذاکره بنشینند. در حال حاضر، امریکا نه به اروپایی‌ها اجازه دخالت می‌دهد، نه چینی‌ها و نه روس‌ها. من نمی‌دانم در مذاکرات غیرعلنی چه گذشته است، اما بعید می‌دانم در این زمینه گشایشی ایجاد شده باشد. ابوالفتح همچنین یادآور شد: البته در رسانه‌ها گمانه‌زنی‌هایی درباره موضوعاتی مانند اورانیوم ۶۰درصدی مطرح می‌شود؛ ازجمله اینکه روسیه مایل است جهت خروج اورانیوم از ایران کمک کند. البته مشخص نیست طرحی که در رسانه‌ها درباره آن گمانه‌زنی شده، واقعا پیشنهاد روسیه باشد یا خیر. با این حال، به نظر من نه ایران چنین طرحی را می‌پذیرد و نه امریکایی‌ها به آن رضایت می‌دهند. حتی اگر ایران با انتقال اورانیوم از طریق روسیه موافقت کند، بازهم مساله به پایان نمی‌رسد. بنابراین، اگر روسیه واقعا چنین طرحی را نیز پیشنهاد کرده باشد، مانند بسیاری از طرح‌های دیگر، شانس چندانی برای موفقیت نخواهد داشت؛ مگر آنکه اراده دوطرف اصلی درگیری، یعنی امریکا و اسراییل از یک‌سو و ایران ازسوی دیگر، تغییر کند. به گفته این تحلیلگر مسائل امریکا، اگر جهت‌گیری کلان و اراده طرف‌های درگیر تغییر کند، می‌توان به موفقیت چنین تلاش‌هایی امیدوار بود، در غیر این صورت بعید است روسیه بتواند کاری از پیش ببرد، درحالی که کشورهای کوچک و بزرگ بسیاری پیش از این برای حل‌وفصل این مساله تلاش کرده‌اند، اما به نتیجه نرسیده‌اند.
نتانیاهو، ترامپ و محاسبات پرریسک
امیرعلی ابوالفتح در پاسخ به دیگر پرسش «اعتماد» درباره ادعای نتانیاهو مبنی بر بازتعریف راهبرد امنیتی این رژیم و تاکید او بر حمله پیشدستانه گفت: پیش‌بینی در این زمینه دشوار است، اما به همان اندازه که دستیابی به توافق محتمل است، احتمال وقوع جنگ نیز وجود دارد و به واقع نمی‌توان درباره هیچ‌یک از این دو سناریو با قطعیت اظهارنظر کرد. به نظر می‌رسد باتوجه به حمایتی که ترامپ اخیرا از نتانیاهو درخصوص انجام حملاتی علیه کشورمان انجام داده و همچنین شواهدی که از تقویت موقعیت نتانیاهو در انتخابات حکایت دارد، احتمال پیروزی او در انتخابات و تاثیر این مساله بر محاسبات طرفین را نمی‌توان نادیده گرفت. در چنین شرایطی، ریسک آغاز جنگی علیه ایران، مشابه حمله قبلی امریکا، همچنان مطرح است و نمی‌توان احتمال تکرار چنین سناریویی را منتفی دانست. به باور این کارشناس ارشد مسائل امریکا، با این حال، اگر قرار باشد اتفاقی در این زمینه رخ دهد، شاید زمان آن به بعد از انتخابات امریکا موکول شود؛ چراکه ازسرگیری درگیری با ایران می‌تواند بر نتایج انتخابات امریکا تاثیر منفی بگذارد. در واقع، هرگونه تشدید تنش نظامی با ایران ممکن است پیامدهایی برای موقعیت سیاسی دولت امریکا به همراه داشته باشد و محاسبات انتخاباتی جمهوری‌خواهان را تحت‌تاثیر قرار دهد. ترامپ نیز نمی‌خواهد مسوول شکست احتمالی جمهوری‌خواهان شناخته شود و از این منظر، زمان‌بندی هرگونه اقدام احتمالی می‌تواند برای او اهمیت داشته باشد. بر همین اساس، حدس من این است که پیش از انتخابات اسراییل اتفاقی رخ ندهد. با این حال، پیش‌بینی قطعی درباره زمان و چگونگی تحولات پیش رو دشوار است و همچنان باید احتمال وقوع سناریوهای مختلف را درنظر گرفت.
ایران در کانون رایزنی‌های نظامی امریکا و اسراییل
این کارشناس مسائل امریکا در ادامه و در پاسخ به دیگر پرسش «اعتماد» درباره سفر از پیش تعیین نشده پیت هگست، وزیر جنگ امریکا به تل‌آویو و دیدار او با بنیامین نتانیاهو گفت: بسیاری از رفت‌وآمدهای دیپلماتیک و سفرهای مقامات کشورها در شرایط کنونی، متأثر از جنگ و حمله امریکا به ایران یا با هدف مدیریت این موضوع انجام می‌شود. در واقع، تحولات مرتبط با ایران و پیامدهای ناشی از تقابل میان تهران و واشنگتن، در شرایط فعلی بر بخش قابل‌توجهی از رایزنی‌های دیپلماتیک و دیدارهای مقامات تاثیر گذاشته است. طبیعتا زمانی که بحث دیدار وزیر جنگ امریکا و نخست‌وزیر اسراییل مطرح است، مساله ایران یکی از محورهای اصلی این دیدار خواهد بود. البته ممکن است موضوعات دیگری نیز در چارچوب روابط دوجانبه امریکا و اسراییل مورد بحث و بررسی قرار بگیرد، اما محور اصلی به ایران و راهبردی بازمی‌گردد که دوطرف قصد دارند درقبال آن در پیش بگیرند. از این رو، بررسی اهداف این سفر بدون در نظر گرفتن تحولات مرتبط با ایران و تصمیمات احتمالی واشنگتن و تل‌آویو در این زمینه، تصویر کاملی از اهمیت این دیدار ارایه نمی‌دهد. ابوالفتح در ادامه با اشاره به ضرورت هماهنگی میان واشنگتن و تل‌آویو در صورت تصمیم به اقدام نظامی علیه ایران گفت: اگر قرار باشد حمله‌ای صورت بگیرد، این اقدام در هماهنگی کامل میان واشنگتن و تل‌آویو انجام خواهد شد. این سفر نیز در همین چارچوب قابل ارزیابی است؛ بدان معنا که دوطرف می‌خواهند درباره ابعاد مختلف ماجرا و نحوه پیشبرد آن، به اصطلاح، هماهنگی‌های لازم را انجام دهند. در چنین شرایطی، موضوعاتی ازجمله اصل انجام حمله، چگونگی اجرای آن و شکل احتمالی عملیات می‌تواند در کانون رایزنی‌های دو طرف قرار بگیرد؛ اینکه آیا قرار است حمله‌ای صورت بگیرد، حمله‌ای دریایی در دستور کار باشد یا عملیات ترور انجام شود. به بیان دیگر، در صورت حرکت به سمت گزینه نظامی، هماهنگی میان امریکا و اسراییل درباره نحوه اقدام و ابعاد مختلف آن اهمیت خواهد داشت.
