احکام/ آیا زن می تواند بعد از بخشیدن مهریه آن را مطالبه کند؟

تبيان/ در صورتي که مهريه به ذمه شوهر بوده و زن آن را بخشيده است، حتي اگر از لحاظ قانوني قدرت بر مطالبه داشته باشد، از لحاظ شرعي حق مطالبه نخواهد داشت. البته برخي از فقها معتقدند که اگر بخشش مهريه با اين پيش فرض بوده که زوجيت آنان ادامه دار خواهد بود، اما بعدها مرد بخواهد همسرش را طلاق دهد، زن مي‌تواند مهريه‌اش را باز پس بگيرد. شرح پرسش زن بعد از عقد نکاح با يک شرط مهريه‌اش را به شوهرش مي‌‌بخشد: زن در شرطش اين‌طور مي‌‌گويد: من مهرم را با اين شرط به تو مي‌‌بخشم که اگر مرا طلاق دهي ده برابر اين مهر را از تو طلب خواهم نمود، آيا همچنين شرطي صحيح است؟ در صورتي که زن، بخشش مهريه‌اش را مشروط به عدم طلاق کند، صحيح است و اگر زوج او را طلاق دهد، مي‌تواند مهريه‌اش را پس بگيرد. البته شرط گرفتن چند برابر مهريه در صورت طلاق؛ اگرچه بنابر نظر برخي از مراجع عظام (حضرت آية الله سيستاني دام ظله)، صحيح است ولي بنابر نظر برخي از مراجع، (حضرت آية الله صافي گلپايگاني دام ظله) اين شرط را بايد در ضمن عقد لازمي مانند بيع (خريد و فروش) يا صلح، انجام دهد. پاسخ مراجع عظام تقليد نسبت به اين سۆال، چنين است: حضرت آية الله العظمي مکارم شيرازي (مد ظله العالي): مهريه، در صورتي که به ذمه شوهر بوده و آن‌ را بخشيده است قابل بازگشت نيست، مگر اين‌که بخشيدن به قصد ادامه زوجيت بوده ولي زوج بخواهد او را طلاق دهد که در اين صورت مي‌تواند باز پس بگيرد. حضرت آية الله العظمي سيستاني (مد ظله العالي): صحيح است. حضرت آية الله العظمي صافي گلپايگاني (مد ظله العالي): شرط به نحو مذکور در سۆال چون منجز نيست و معلق است صحيح نيست و براي روشن شدن مسئله لازم است به دو نکته توجه کنيد؛ يکي اين‌که بايد شرط در ضمن عقد لازمي مانند بيع و صلح ذکر شود و شرط ابتدايي لازم الوفاء نيست. ديگر اين‌که منجز و قطعي باشد و اگري نباشد. بنابراين اگر در ضمن عقد لازمي زن بگويد من مهريه را به تو بخشيدم و شرط مي‌کنم که در صورت طلاق دادن ده برابر مهريه به من بدهي و زوج هم بگويد قبول کردم، در اين صورت بر زوج واجب است عمل به شرط نمايد. سوال: اگر کسي مهريه‌اش را ببخشد، آيا مي‌تواند دوباره آن را مطالبه کند؟ در صورتي که مهريه به ذمه شوهر بوده و زن آن را بخشيده است، حتي اگر از لحاظ قانوني قدرت بر مطالبه داشته باشد، از لحاظ شرعي حق مطالبه نخواهد داشت. البته برخي از فقها (آية الله مکارم شيرازي دام ظله) معتقدند که اگر بخشش مهريه با اين پيش فرض بوده که زوجيت آنان ادامه دار خواهد بود، اما بعدها مرد بخواهد همسرش را طلاق دهد، زن مي‌تواند مهريه‌اش را باز پس بگيرد. در ضمن، چنانچه مهريه (مانند قطعه‌ي زميني) عين خارجي بوده و بدون تغيير مهمي نزد مرد موجود باشد و بين زن و شوهر نيز خويشاوندي نَسبي نباشد، حتي اگر زن آن را بخشيده باشد، مجدداً مي‌تواند آن را مطالبه کند. پاسخ مراجع عظام تقليد نسبت به اين سۆال، چنين است: حضرت آية الله العظمي خامنه‌اي (مد ظله العالي): بعد از بخشيدن مهريه و برىء نمودن ذمه شوهر حق مطالبه آن را از شوهر ندارد. در صورتي که زن، بخشش مهريه‌اش را مشروط به عدم طلاق کند، صحيح است و اگر زوج او را طلاق دهد، مي‌تواند مهريه‌اش را پس بگيرد. البته شرط گرفتن چند برابر مهريه در صورت طلاق؛ اگرچه بنابر نظر برخي از مراجع عظام (حضرت آية الله سيستاني دام ظله)، صحيح است ولي بنابر نظر برخي از مراجع، (حضرت آية الله صافي گلپايگاني دام ظله) اين شرط را بايد در ضمن عقد لازمي مانند بيع (خريد و فروش) يا صلح، انجام دهد حضرت آية الله العظمي مکارم شيرازي (مد ظله العالي): در صورتي که به ذمه شوهر بوده و آن را بخشيده است قابل بازگشت نيست، مگر اينکه بخشيدن به قصد ادامه زوجيت بوده ولي زوج بخواهد او را طلاق دهد، که در اين صورت مي‌تواند باز پس بگيرد. و درصورتي که مهريه عين خارجي بود تنها در صورتي که مهريه بدون تغيير مهمي موجود باشد و بين زن و شوهر خويشاوندي نسبي نباشد، عدول مانعي ندارد. حضرت آية الله العظمي نوري همداني (مد ظله العالي): چنانچه مهريه در ذمه‌ي مرد بوده و زن ذمه شوهرش را ابراء کرده باشد، رجوع جائز نيست و گرفتن آن حرام است. حضرت آية الله العظمي صافي گلپايگاني (مد ظله العالي): بخشش مهر به زوجه در حکم ابراء مي‌باشد و قابل برگشت نيست و اگر بوسيله قانون بگيرد ضامن آن است.