خراسان/ به مناسبت روزجهانی پوکی استخوان؛ بررسی ۵ عامل درتحلیل تراکم استخوان که پشت عادات روزمره پنهان شده‌اند
پوکی استخوان دیگرتنها چالش دوران سالمندی نیست؛ داده‌های بالینی نشان می‌دهد سبک زندگی مدرن و برخی مداخلات داروییِ کنترل‌نشده، فرایند تخریب بافت استخوانی را سال‌ها پیش ازبروزنخستین شکستگی کلید می‌زنند.درشرایطی که توجه عمومی عمدتاً معطوف به مصرف شیر یا مکمل‌های دارویی است، مجموعه‌ای ازعادات تغذیه‌ای ودرمانی روزمره به‌شکلی نامحسوس ذخایرمعدنی بدن را تخلیه می‌کنند.
نمکدان ، کلسیم را از بدن بیرون می‌راند
بسیاری ازافراد اثرمنفی نمک را تنها به پرفشاری خون و بیماری‌های قلبی محدود می‌دانند، اما شواهد بیوشیمیایی نشان می‌دهد رابطه تنگاتنگی میان دفع سدیم وکلسیم درکلیه‌ها وجود دارد.کلیه برای دفع هر واحد سدیم اضافی ازمجاری ادراری، ناچاربه همراه کردن مقداری کلسیم با آن است.
با افزایش پیوسته مصرف فست‌فودها، تنقلات فرآوری‌شده و نمک سرسفره، این چرخه بازجذب را مختل کرده و بدن برای حفظ ثبات کلسیم درخون، ناگزیر دست‌اندازی به بافت استخوانی را آغاز می‌کند.
فریب بطری‌های سیاه؛ فسفراضافه کاردست استخوان می‌دهد
مصرف مداوم نوشابه‌های گازدار، به ویژه انواع کولا، یکی ازعوامل تشدید افت تراکم استخوان است. این نوشیدنی‌ها حاوی مقادیر بالایی اسید فسفریک هستند؛ ماده‌ای که تعادل فسفر وکلسیم خون را برهم می‌زند.کلیه‌ها درمواجهه با فسفرمازاد، فرایند دفع کلسیم را تشدید می‌کنند. چالش اساسی زمانی عمیق‌ترمی‌شود که مصرف این نوع نوشیدنی‌ها جایگزین مایعات سالم، شیر یا آبمیوه‌های طبیعی شده و ساختار اسکلتی به‌ویژه درسنین رشد و جوانی بدون استحکام لازم شکل می‌گیرد.
داروی معجزه‌گردیروز، بلای جان استخوان امروز
کورتیکواستروئیدها یا همان کورتون‌ها، به‌ویژه دگزامتازون که متأسفانه درتسکین خودسرانه دردهای مفصلی، سرماخوردگی‌های فصلی و التهاب‌ها بسیاررایج است،ازخطرناک‌ترین عوامل پوکی استخوان ثانویه به‌شمارمی‌روند. مصرف مداوم یا دوزهای بالای کورتون ازدو مسیرعمل می‌کند:ازیک سو فعالیت سلول‌های استخوان‌ساز(استئوبلاست‌ها) را سرکوب کرده و ازسوی دیگر، جذب روده‌ای کلسیم را کاهش می‌دهد. این عارضه درمصرف‌های طولانی‌مدت می‌تواند حتی درافراد جوان باعث ضعف استخوانی شدید و شکستگی‌های خودبه‌خودی مهره‌ها شود.
قهر با آفتاب و خانه‌نشینی بی‌پایان
ویتامین D کلید اصلی ورود کلسیم ازدستگاه گوارش به جریان خون ودرنهایت بافت اسکلتی است. زندگی درفضاهای بسته آپارتمانی، آلودگی هوای شهرهای بزرگ که مانع عبور پرتوهای فرابنفش نوع B می‌شود و پرهیز وسواس‌گونه ازتماس مستقیم پوست با نورخورشید، بحران کمبود این ویتامین را همه‌گیرکرده است. نبود مقدارکافی ویتامین D عملاً مصرف لبنیات یا مکمل‌های کلسیم را بی‌اثر می‌کند؛ چراکه کلسیم بدون وجود این عامل حیاتی دفع شده و جذب استخوان نمی‌شود.
لاغری افراطی استخوان را شکننده می‌کند
برخلاف این تصوررایج که کاهش وزن همواره ضامن سلامت مفاصل است، کم‌وزنی مفرط و شاخص توده بدنی (BMI) بسیار پایین خطری جدی برای تراکم اسکلتی محسوب می‌شود. استخوان‌ها برای حفظ و ارتقای تراکم خود نیازمند تحمل وزن مکانیکی مناسب هستند؛ ضعفی که درافراد بسیارلاغر احساس نمی‌شود. افزون براین، درافراد با وزن بسیارپایین، سطح هورمون‌های استروژن یا تستوسترون که نقش مهارکننده درتحلیل استخوان دارند، به‌شدت افت می‌کند واستخوان‌ها درغیاب این سپر هورمونی آسیب‌پذیرتر می‌شوند.
نویسنده: فاطمه ملک زاده | روزنامه نگار
