شتاب تازه برای تکمیل موزه دیرینه‌شناسی مراغه

ايرنا

بروزرسانی 1405/03/23 - 10:26

شتاب تازه برای تکمیل موزه دیرینه‌شناسی مراغه

ایرنا/ با افزایش قابل توجه اعتبارات در دو سال اخیر، عملیات اجرایی طرح ملی و جهانی «مرکز تحقیقات و موزه دیرینه‌شناسی مراغه» شتاب گرفته و مسئولان می‌گویند با رسیدن پیشرفت فیزیکی پروژه به حدود ۷۰ درصد، فاز نخست این مجموعه علمی و پژوهشی سال آینده به بهره‌برداری خواهد رسید.

سابقه ایجاد مرکز تحقیقات منطقه فسیل‌شناسی مراغه به سال‌های پیش از انقلاب بازمی‌گردد که پایه‌های نظری آن در همان زمان شکل گرفت؛ اما به دلیل وقوع انقلاب اسلامی و سپس دوران دفاع مقدس و شرایط خاص کشور، اجرای این طرح متوقف شد. در نهایت در دولت‌های نهم و دهم و از سال ۱۳۸۶ عملیات اجرایی این مرکز وارد مرحله جدی شد.

هرچند از زمان کلنگ‌زنی رسمی طرح در سال ۱۳۸۶ تا ۱۳۹۱ اعتبارات اندکی به این پروژه ملی اختصاص یافت، اما روند تخصیص اعتبار ادامه داشت. با این حال بین سال‌های ۱۳۹۲ تا ۱۳۹۷ اجرای پروژه به طور کامل متوقف شد و هیچ بودجه‌ای برای ادامه عملیات اجرایی اختصاص نیافت. از سال ۱۴۰۱ بار دیگر اجرای طرح آغاز شد، اما با سرعتی بسیار پایین ادامه داشت.

دولت چهاردهم که از مرداد ۱۴۰۳ فعالیت خود را آغاز کرده است، توجه به محیط زیست و توسعه تحقیق و پژوهش در حوزه‌های مختلف را از اولویت‌های خود اعلام کرده و بر همین اساس، تکمیل مرکز تحقیقات و موزه دیرینه‌شناسی مراغه در اولویت سازمان حفاظت محیط زیست و دولت قرار گرفته است.

افزایش چند برابری اعتبارات و تخصیص قابل توجه منابع مالی سبب شده است این طرح مهم ملی و جهانی ـ که نمونه‌های مشابه آن در جهان انگشت‌شمار است ـ با سرعت بیشتری پیش برود و میزان پیشرفت آن در مقایسه با ۱۷ سال گذشته قابل توجه باشد.

بر اساس اعلام مسئولان اداره کل حفاظت محیط زیست آذربایجان شرقی و شهرستان مراغه و طبق برنامه زمان‌بندی، سال آینده فاز نخست این طرح به بهره‌برداری می‌رسد و بخش تحقیقاتی آن برای فعالیت محققان، استادان و دانش‌پژوهان علوم زیستی و فسیل‌شناسی آماده خواهد شد؛ اتفاقی مهم در شناخت تاریخ طبیعی و پیشینه چندین هزار و حتی چند میلیون ساله حیات در این منطقه.

مرکز تحقیقات و موزه دیرینه‌شناسی مراغه سومین مرکز تحقیقات دیرینه‌شناسی آسیا پس از ژاپن و چین به شمار می‌رود. جایگاه ویژه زمین‌شناسی ایران و آذربایجان و قدمت بیش از ۶۵۰ میلیون ساله حیات در این سرزمین باعث شده است سنگواره‌های به‌جا مانده از دوره‌های مختلف زمین‌شناسی به‌عنوان شناسنامه تاریخ طبیعی کشور شناخته شوند.

وجود یک موزه تاریخ طبیعی با محوریت دیرینه‌شناسی می‌تواند بستر مناسبی برای معرفی ظرفیت‌های علمی ایران در سطح جهانی فراهم کند و رکوردهای دیرینه‌شناسی کشور را در سطح منطقه و جهان به ثبت برساند؛ همچنین زمینه معرفی تنوع زیستی گذشته ایران در مجامع علمی و تخصصی را مهیا سازد.

تراکم بالای فسیل مهره‌داران مربوط به هفت تا ۹ میلیون سال پیش در منطقه فسیلی مراغه و وجود گونه‌هایی مانند فیل، زرافه، ببر دندان‌شمشیری، انواع گاوها، آهو، کرگدن و اسب از مهم‌ترین دلایل انتخاب این منطقه به‌عنوان مرکز تحقیقات و موزه دیرینه‌شناسی ایران و غرب آسیاست.

به گفته کارشناسان، «منطقه فسیلی مراغه» از نظر فسیل‌های مهره‌داران در میان پنج منطقه مهم جهان قرار دارد و از نظر مطالعات دیرینه‌جغرافیایی صفحه اوراسیا نیز اهمیت ویژه‌ای دارد. کاوش‌های جدید در این منطقه می‌تواند به شناسایی هرچه بیشتر ظرفیت‌های علمی آن در سطح جهانی کمک کند.

پیشرفت فیزیکی ۷۰ درصدی مرکز تحقیقات و موزه دیرینه‌شناسی
رئیس اداره حفاظت محیط زیست شهرستان مراغه با اشاره به شتاب گرفتن روند اجرای پروژه در دو سال اخیر، میزان پیشرفت فیزیکی آن را حدود ۷۰ درصد اعلام کرد و گفت: بیش از نیمی از عملیات اجرایی این مرکز طی دو سال گذشته انجام شده است.

غلامرضا زارع در گفت‌وگو با خبرنگار ایرنا اظهار کرد: مساحت کل مجموعه مرکز تحقیقات و موزه دیرینه‌شناسی مراغه ۸.۷ هکتار است و ساختمان در حال احداث آن نیز حدود هشت هزار مترمربع مساحت دارد که اکنون با سرعت بیشتری نسبت به سال‌های گذشته در حال اجراست و هم‌زمان عملیات نمای بخشی از ساختمان نیز انجام می‌شود.

وی با اشاره به اینکه طی یک سال اخیر ۵۰۰ میلیارد ریال اعتبار برای این پروژه تخصیص یافته است، افزود: ۳۰۰ میلیارد ریال از این مبلغ در قالب مسئولیت‌های اجتماعی شرکت مس سونگون پیش‌بینی شده بود که تاکنون ۲۰۰ میلیارد ریال آن جذب شده و باقی آن نیز در حال پیگیری است.

به گفته وی، ۲۰۰ میلیارد ریال دیگر نیز از محل اوراق قرضه برای این طرح اختصاص یافته که به طور کامل تخصیص و جذب شده است.

زارع با ابراز رضایت از روند اجرایی پروژه گفت: اجرای این طرح مهم ملی بیش از ۲۰ سال پیگیری شده و اکنون به مراحل پایانی خود نزدیک شده است. از ابتدای اجرای پروژه تا سال ۱۴۰۱ حدود ۱۵۰ میلیارد ریال اعتبار به آن اختصاص یافته بود که با توجه به تورم و افزایش قیمت‌ها، ارزش واقعی آن در شرایط کنونی بسیار بیشتر برآورد می‌شود، اما در هر حال حمایت مالی دولت در دو سال اخیر بسیار جدی‌تر بوده است.

وی زمان پیش‌بینی‌شده برای اتمام پروژه را اواخر سال آینده اعلام کرد و افزود: با توجه به روند فعلی، احتمال دارد فاز نخست آن در بخش مطالعاتی زودتر به بهره‌برداری برسد.

به گفته وی، آزمایشگاه‌ها، اتاق‌های کارشناسی، سالن کنفرانس، هسته مطالعاتی دیرینه‌شناسی، بخش‌های اداری و سایر امکانات از جمله بخش‌های مهم ساختمان سه‌طبقه این مرکز هستند که هدف اصلی از ایجاد آن توسعه مطالعات بر پایه سایت فسیل‌شناسی مراغه با اهمیت جهانی است.

زارع افزود: پس از بهره‌برداری، تمام گروه‌های فسیلی کشور از جمله ماکروفسیل‌ها، میکروفسیل‌ها، پالینولوژی، فسیل‌های گیاهی و مهره‌داران در این مجموعه مطالعه، نگهداری و نمایش داده خواهند شد؛ امکانی که تنها در چند کشور جهان وجود دارد.

به گفته وی، در حال حاضر هزار و ۲۶ هکتار از اراضی شهرستان مراغه به‌عنوان منطقه فسیلی تحت حفاظت سازمان حفاظت محیط زیست قرار دارد.

رئیس اداره حفاظت محیط زیست مراغه با تأکید بر اهمیت این مجموعه در توسعه گردشگری علمی، عمومی و زیست‌محیطی گفت: این موزه کم‌نظیر می‌تواند در آینده به یکی از مزیت‌های مهم گردشگری ایران تبدیل شود.

وی با اشاره به اینکه منطقه فسیلی مراغه در میان پنج منطقه مهم جهان قرار دارد، گفت: کشورهایی مانند چین و آمریکا سرمایه‌گذاری‌های گسترده‌ای در ایجاد مراکز فسیل‌شناسی انجام داده‌اند و هر سال از محل گردشگری علمی و حضور هزاران بازدیدکننده درآمد قابل توجهی کسب می‌کنند.

زارع افزود: در صورت تکمیل مرکز تحقیقات و موزه دیرینه‌شناسی مراغه با امکانات و تجهیزات کامل، ایران می‌تواند در زمره سه کشور برتر جهان در مطالعات دیرینه‌شناسی قرار گیرد.

وی بازدید از موزه‌های فسیل‌شناسی را برای عموم مردم، دانشجویان و دانش‌آموزان تجربه‌ای جذاب و هیجان‌انگیز دانست و گفت: ایجاد زیرساخت‌های رفاهی و گردشگری در مجاورت این مجموعه می‌تواند در آینده به توسعه گردشگری منطقه کمک کند.

زارع همچنین اظهار کرد: معرفی تاریخ طبیعی ایران و مراغه یکی از بهترین راه‌ها برای شناساندن این منطقه به گردشگران داخلی و خارجی است و منطقه فسیلی مراغه یکی از پایه‌های اصلی ژئوپارک سهند به شمار می‌رود.

وی افزود: وجود جاذبه‌هایی مانند رصدخانه تاریخی مراغه، دره صوفی‌چای، دره کاروان‌چای و چهل‌چشمه سهند در کنار منطقه فسیلی، ظرفیت تبدیل این منطقه به یک ژئوپارک مهم را فراهم کرده است.