ایسنا/ رئیس آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز با تأکید بر ضرورت توسعه همکاری‌های میان‌رشته‌ای در حوزه علوم مغز و شناخت گفت: هدف از برگزاری کنگره نقشه‌برداری مغز، علاوه بر تبادل آخرین یافته‌های علمی، تقویت ارتباط میان پژوهشگران و حرکت به سمت کاربردی‌سازی دستاوردهای پژوهشی برای بهبود تشخیص و درمان بیماری‌ها و ارتقای کیفیت زندگی است.
دکتر محمدعلی عقابیان امروز در نهمین کنگره بین‌المللی نقشه‌برداری مغز با تأکید بر اهمیت شناخت عملکرد مغز، گفت: نقشه‌برداری مغز تنها به بررسی ساختار فیزیکی و آناتومیک آن محدود نمی‌شود، بلکه مطالعه فعالیت نورون‌ها، فیزیولوژی و عملکرد مغز را نیز در بر می‌گیرد و می‌تواند به شناخت بهتر بیماری‌ها و اختلالات مغزی، بهبود روش‌های تشخیص و درمان و ارتقای کیفیت زندگی انسان کمک کند.
وی با اشاره به اهمیت شناخت مغز و ظرفیت‌های آن، اظهار کرد: مغز و شناخت دو مفهوم محوری در مباحث این کنگره و حوزه‌های علمی مرتبط با آن هستند و شناخت این دو حوزه می‌تواند بر زندگی امروز و آینده انسان تأثیر بگذارد.
وی در ادامه با گرامیداشت یاد شهید جمال خرازی، ایشان را از بنیانگذاران حوزه‌های مختلف مرتبط با مغز و علوم شناختی در کشور معرفی کرد و یادآور شد: وی در شکل‌گیری مجموعه‌هایی مانند ستاد علوم شناختی، پژوهشگاه و آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز نقش پیشگامانه‌ای داشتند. امروز از دستاوردهای تلاش‌های ایشان بهره‌مند هستیم و جای ایشان در این کنگره خالی است.
رئیس آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری با تاکید بر اینکه مغز فراتر از یک ساختار فیزیکی و فیزیولوژیک، ابزاری برای شناخت جهان و خودمان است، یادآور شد: مغز ظرفیت‌هایی در اختیار انسان قرار می‌دهد که به کمک آنها می‌توان یاد گرفت، خلاقیت داشت، به آگاهی رسید و برای زندگی تصمیم‌گیری کرد. مغز مرکز اصلی تجربه، یادگیری، خلاقیت، آگاهی، تحلیل، تفکر، انتخاب و تصمیم‌گیری است. حافظه، هیجانات، احساساتی مانند دوست داشتن و تنفر و بسیاری از جنبه‌های زندگی انسان نیز با عملکرد این عضو پیچیده ارتباط دارند؛ ازاین‌رو، شناخت ظرفیت‌ها و محدودیت‌های مغز و بهره‌گیری صحیح از آن اهمیت بسیاری دارد.
وی با تأکید بر ارتباط عملکرد مغز با سلامت روان، اظهار کرد: برای استفاده بهتر از ظرفیت‌های مغز، باید اطلاعات و آگاهی خود را درباره عملکرد آن افزایش دهیم. با وجود پیشرفت ابزارهای علمی، هنوز پرسش‌های بسیاری درباره چگونگی اندیشیدن، یادگیری و احساس کردن در مغز بی‌پاسخ مانده است و همین موضوع، ضرورت ادامه تحقیقات در این حوزه را نشان می‌دهد.
رئیس آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز منظور از نقشه‌برداری مغز را صرفاً ترسیم ساختار فیزیکی و آناتومیک آن ندانست و ادامه داد: این حوزه، بررسی رفتار نورون‌ها، جنبه‌های نوروبیولوژیک و فیزیولوژیک مغز و همچنین عملکردهای آن را شامل می‌شود. عملکرد مغز با مجموعه‌ای از فعالیت‌های انسانی، از جمله تفکر، تحلیل، تصمیم‌گیری و تجربه هیجانات و احساساتی مانند غم و شادی ارتباط دارد. روش‌های نقشه‌برداری مغز و نقشه‌برداری عملکردی این امکان را فراهم می‌کنند که بخش‌هایی از این فعالیت‌ها بررسی و تصویربرداری شوند.
عقابیان با اشاره به ظرفیت‌های نقشه‌برداری مغز در حوزه پزشکی، گفت: این فناوری‌ها می‌توانند درک عمیق‌تری از بیماری‌ها و اختلالات مغزی در اختیار پژوهشگران و پزشکان قرار دهند. همچنین، با کمک ابزارهای جدید می‌توان سازوکار برخی بیماری‌های مغزی را بهتر بررسی کرد و زمینه را برای تشخیص دقیق‌تر و انتخاب روش‌های درمانی مناسب‌تر فراهم آورد.
وی با بیان اینکه کاربردهای مطالعات مغز به حوزه درمان محدود نمی‌شود، ادامه داد: شناخت بهتر عملکرد مغز می‌تواند به درک فرایندهای شناختی مانند حافظه، مدیریت، رهبری و کنترل استرس نیز کمک کند. همچنین، شناخت سازوکارهای مرتبط با رفتار انسان و نحوه اثرگذاری او بر دیگران، از دیگر زمینه‌هایی است که مطالعات مغز می‌توانند در آن نقش داشته باشند.
رئیس آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز با اشاره به زیر ساخت‌های موجود در کشور با تأکید بر اهمیت بخشی از این ابزارها در آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز و بخشی دیگر در بیمارستان‌ها و مراکز خصوصی در دسترس قرار دارند و امکان استفاده از آنها برای مطالعات و بررسی‌های تخصصی فراهم شده است، تأکید کرد: هدف نهایی از توسعه ابزارها و روش‌های نقشه‌برداری مغز، شناخت بهتر انسان و کمک به بهبود کیفیت زندگی اوست.
رئیس آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز با تأکید بر ضرورت تبدیل دستاوردهای پژوهشی به خدمات کاربردی، اظهار کرد: موفقیت تحقیقات زمانی معنا پیدا می‌کند که نتایج آنها در جامعه مورد استفاده قرار گیرد. تحقق این هدف به ابزارهای پیشرفته، امکانات مناسب و همکاری متخصصان رشته‌های مختلف نیاز دارد تا دانش تولیدشده در مرحله پژوهش، به خدماتی مفید برای مردم تبدیل شود.
وی با اشاره به رویکرد متفاوت نهمین کنگره بین‌المللی نقشه‌برداری مغز افزود: یکی از ویژگی‌های این دوره، تمرکز بیشتر بر جنبه‌های کاربردی نقشه‌برداری مغز است؛ به همین دلیل، در سخنرانی‌ها و پنل‌های تخصصی تلاش شده است خدمات جدید این حوزه و راه‌های استفاده عملی از نتایج تحقیقات مورد توجه قرار گیرد.
عقابیان با اشاره به اهمیت شخصی‌سازی روش‌های تشخیص و درمان، گفت: امروزه در پزشکی نمی‌توان برای همه بیماران مبتلا به یک بیماری، روش یکسانی در نظر گرفت، بلکه باید هر فرد به‌صورت اختصاصی ارزیابی و بررسی شود. ابزارهای جدید این امکان را فراهم می‌کنند که علت بیماری در هر فرد دقیق‌تر شناسایی شود و بر اساس شرایط او، روش درمانی مناسب‌تری انتخاب شود. شخصی‌سازی روش‌های درمانی می‌تواند به استفاده دقیق‌تر از ابزارهای تشخیصی و درمانی کمک کند. هنگامی که یک روش درمانی برای گروهی از بیماران به‌صورت یکسان به کار می‌رود، ممکن است با آسیب‌ها یا عوارض بیشتری همراه باشد؛ اما با ارزیابی اختصاصی بیمار و هدفمند کردن مداخله درمانی، می‌توان ضمن افزایش اثربخشی، احتمال بروز عوارض را نیز کاهش داد.
رئیس آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز، پیوند علوم شناختی با جامعه را از دیگر محورهای مهم این کنگره دانست و اظهار کرد: یکی از اهداف ما این است که علوم شناختی از محدوده مراکز تخصصی و پژوهشی فراتر برود و در زندگی روزمره مردم جایگاه خود را پیدا کند. شناخت بهتر عملکرد مغز می‌تواند به بهبود تفکر، تصمیم‌گیری و مدیریت رفتار کمک کند؛ موضوعاتی که در زندگی فردی، خانوادگی و سازمانی اهمیت دارند.
وی با بیان اینکه انسان در فعالیت‌های روزمره خود به‌طور مداوم در حال تصمیم‌گیری و مدیریت رفتار است، افزود: از حرکت کردن از یک نقطه به نقطه دیگر و رانندگی گرفته تا انجام وظایف سازمانی، گفت‌وگو با دیگران و حضور در کلاس درس، همگی مستلزم فعالیت‌های شناختی و مدیریتی مغز هستند. بهبود این توانایی‌ها می‌تواند در ارتقای عملکرد افراد در زندگی شخصی و حرفه‌ای مؤثر باشد.
عقابیان با تأکید بر اهمیت کنترل استرس در شرایط دشوار، گفت: افراد باید بتوانند در موقعیت‌های بحرانی، عملکرد شناختی و تصمیم‌گیری خود را حفظ کنند. برای مثال، یک ورزشکار حرفه‌ای ممکن است با وجود برخورداری از توانایی‌های فنی و آمادگی بالا، در صورت ناتوانی در کنترل استرس، نتواند از ظرفیت‌های خود به‌درستی استفاده کند. این موضوع نشان می‌دهد که مدیریت استرس و شناخت عملکرد مغز تا چه اندازه در عملکرد افراد اهمیت دارد.
وی با اشاره به نقش علوم شناختی در بهبود کیفیت زندگی، ادامه داد: ارتقای توانایی‌های شناختی، بهبود مدیریت رفتار و کمک به کنترل استرس می‌تواند در افزایش موفقیت و رضایت‌مندی افراد جامعه مؤثر باشد. برای دستیابی به این هدف، لازم است مردم با ظرفیت‌های علوم شناختی و ابزارهای موجود در این حوزه آشنا شوند و امکان استفاده از این ظرفیت‌ها برای بهبود زندگی خود را داشته باشند.
رئیس آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز تصریح کرد: نمی‌توان انتظار داشت بدون آگاهی‌بخشی عمومی و استفاده درست افراد از ظرفیت‌های علوم شناختی، سلامت و عملکرد کل جامعه بهبود پیدا کند. توسعه این حوزه به آگاهی مردم و فراهم شدن زمینه بهره‌گیری از دستاوردهای علمی در زندگی روزمره نیاز دارد.
وی یادآورشد: بخش قابل‌توجهی از برنامه‌های کنگره به موضوعات کاربردی اختصاص دارد. جراحان مغز و اعصاب در برگزاری حدود سه پنل مشارکت دارند، پنج پنل به حوزه نورولوژی، پنج پنل به موضوعات مرتبط با روان‌شناسی و روان‌پزشکی و ۶ پنل نیز به علوم اعصاب و علوم شناختی با رویکرد کاربردی اختصاص یافته است. این ترکیب نشان می‌دهد که در برنامه‌ریزی کنگره تلاش شده است از ظرفیت تخصص‌های مختلف برای توسعه کاربردهای نقشه‌برداری مغز و گسترش خدمات مبتنی بر دستاوردهای علمی استفاده شود.
رئیس آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز با ابراز امیدواری نسبت به گسترش همکاری‌های علمی میان متخصصان این حوزه، اظهار کرد: انتظار داریم نهمین کنگره بین‌المللی نقشه‌برداری مغز، علاوه بر فراهم کردن فرصت آشنایی با آخرین یافته‌های علمی و تبادل ایده‌های نو، زمینه‌ساز شکل‌گیری همکاری‌های پایدار پژوهشی و ارتباط عمیق‌تر میان متخصصان شود.
وی با تأکید بر ضرورت توسعه فعالیت‌های میان‌رشته‌ای، افزود: مطالعه مغز با پیچیدگی‌های فراوانی همراه است و برای پیشبرد پژوهش‌ها در این حوزه، باید از ظرفیت رشته‌های مختلف و هم‌افزایی میان متخصصان استفاده کنیم. عبور از مرزهای رشته‌ای و نگاه‌های محدود به حوزه‌های تخصصی، می‌تواند زمینه انجام پژوهش‌های پیچیده‌تر و اثربخش‌تر را فراهم کند. در دوره گذشته کنگره نقشه‌برداری مغز، همکاری‌هایی با کنگره علوم اعصاب انجام شد و از امسال نیز این همکاری با مشارکت دانشگاه شهید بهشتی دنبال می‌شود. امیدواریم این هم‌افزایی در پروژه‌های مشترک و حوزه‌های علمی مرتبط تداوم پیدا کند.
وی ابراز امیدواری کرد که در سال‌های آینده، کنگره‌های مختلفی که به‌صورت جداگانه در حوزه مغز و علوم شناختی برگزار می‌شوند، در قالب رویدادی منسجم‌تر گرد هم آیند و گفت: هدف این است که بتوانیم در کنار مباحث علمی و پژوهشی، موضوعات کاربردی را نیز به‌صورت یکپارچه بررسی کنیم و زمینه تعامل بیشتر متخصصان این حوزه را فراهم آوریم.
رئیس آزمایشگاه ملی نقشه‌برداری مغز در ادامه با اشاره به روند آماده‌سازی این کنگره اظهار کرد: برنامه‌ریزی برای برگزاری این رویداد از چندین ماه قبل آغاز شده بود، اما به‌دلیل ملاحظات امنیتی کشور، برگزاری آن یک سال به تعویق افتاد. با وجود این تأخیر، تلاش شد فعالیت‌های علمی و پژوهشی و روند آماده‌سازی مقالات ادامه پیدا کند تا امروز بتوانیم میزبان این گردهمایی علمی باشیم.
