برگزیده

بازی دیپلماتیک در فضای ابهام

دنياي اقتصاد

بروزرسانی 1404/11/19 - 11:25

دنیای اقتصاد/متن پیش رو در دنیای اقتصاد منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست

نشست غیرمستقیم نمایندگان ایران و ‌آمریکا در عمان در حالی روز جمعه ششم فوریه برگزار شد که هنوز ابهامات بسیاری درباره سناریوهای پیش رو و گزینه‌های احتمالی وجود دارد. رسانه‌های بین‌المللی طی گزارش‌هایی جداگانه با تحلیل رویدادهای اخیر، عنوان کردند که ابهام همچنان بخشی جدایی‌ناپذیر از پرونده هسته‌ای ایران است که می‌توان آن را بازی دیپلماتیک در فضای ابهام عنوان داشت.

عدد چالش‌برانگیز صفر
روزنامه نیویورک تایمز به تاریخ هفتم فوریه طی گزارشی به نتایج نشست اخیر در مسقط پرداخته و عنوان کرد تا زمانی که تهران و واشنگتن بر سر میزان غنی‌سازی اورانیوم به توافق نرسند، نمی‌توان انتظار پیشرفت چندانی را در روند مذاکرات داشت. در این گزارش آمده است: هم‌زمان با آغاز مذاکرات دولت آمریکا با ایران برای جلوگیری از جنگ احتمالی، عدد صفر چالش دیپلماتیک فعلی را تعریف می‌کند. صفر میزانی از غنی‌سازی اورانیوم است که دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، معتقد است ایران باید تحت هر توافقی برای خنثی کردن آخرین بحران بین واشنگتن و تهران با آن موافقت کند.

این گزارش افزود: موضع تندروانه در قبال برنامه هسته‌ای ایران به عنوان «غنی‌سازی صفر» شناخته می‌شود. از یاد نباید برد که استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ، در ماه مه به ای‌بی‌سی نیوز گفت: «ما یک خط قرمز بسیار بسیار واضح داریم و آن غنی‌سازی است. ما حتی نمی‌توانیم اجازه دهیم یک‌درصد از ظرفیت غنی‌سازی وجود داشته باشد.» چنین استدلال می‌شود که این همان موضعی است که ویتکاف در دیدار خود با مقامات ایرانی در عمان در روز جمعه اتخاذ کرد.

نیویورک تایمز در ادامه نوشت: مقامات ایرانی می‌گویند که هرگز نمی‌توانند چنین پیشنهادی را بپذیرند. آنها استدلال می‌کنند که ایران، طبق پیمان منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای، حق غنی‌سازی مواد هسته‌ای را دارد. تحلیلگران می‌گویند این یک نکته بحث‌برانگیز است و ماهیت دوگانه این دو موضع، سازش را تقریبا میان دو طرف غیرممکن می‌کند. این در حالی است که برخی هشدار می‌دهند که موضع ترامپ مبنی بر رد هرگونه غنی‌سازی، به‌مثابه یک قرص سمی عمل کرده که مذاکرات را به شکست می‌کشاند. در همین رابطه، کلسی داونپورت، مدیر سیاست عدم اشاعه در انجمن کنترل تسلیحات، یک اندیشکده مستقر در واشنگتن، گفت: «اگر ترامپ بر غنی‌سازی صفر اصرار کند، توافقی حاصل نخواهد شد. ایران از آنچه به عنوان یک حق ملی می‌داند، صرف نظر نخواهد کرد.»

از سوی دیگر،‌ گری سامور، مشاور پیشین شورای امنیت ملی کاخ سفید در دوران ریاست‌جمهوری باراک اوباما، در این رابطه به نیویورک تایمز گفت: «خیلی بعید به نظر می‌رسد که ایران پذیرای ایده کنار گذاشتن غنی‌سازی اتمی باشد، چراکه این مساله برای آنها بعدی سیاسی نیز دارد و سال‌هاست که این مساله در دکترین آنها قرار دارد.» این در حالی است که بنا به گزارش نیویورک تایمز، حتی در صورت حل‌وفصل شدن مساله غنی‌سازی، پرونده موشک‌های بالستیک ایران همچنان موضوعی مهم و اساسی بوده که نباید نسبت به موفقیت واشنگتن در قبال آن امید داشت. پیش‌تر، مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، عنوان کرده بود که هرگونه توافق با ایران علاوه بر غنی‌سازی، باید موضوعاتی چون موشک‌های بالستیک را نیز در بر بگیرد، موضوعی که مقامات ایرانی بارها اعلام کرده‌اند حاضر به چانه‌زنی بر سر آن نیستند.

نگرانی فزاینده تل‌آویو
دیگر رسانه‌های بین‌المللی نیز در گزارش‌های خود به چالش پرونده موشک‌های بالستیک برای مذاکرات پیش روی ایران و آمریکا اشاره کرده‌اند. در همین رابطه، المانیتور گزارش داد که با وجود نتایج مثبتی که روز جمعه از دور اول مذاکرات غیرمستقیم آمریکا و ایران در عمان منتشر شد، مقامات اسرائیلی معتقدند شکاف‌های بزرگی در مورد برنامه موشک‌های بالستیک ایران وجود دارد. این گزارش افزود که اسرائیل نگران است که واشنگتن با درخواست تهران برای کنار گذاشتن این موضوع از روند کلی مذاکرات موافقت کند.

المانیتور در ادامه افزود: درحالی‌که هر دو طرف گزارش دادند که طی روزهای آتی نشست‌های دیگری نیز برگزار خواهد شد، اسرائیل چندان روی خوش به این مساله نشان نداد. یک منبع دیپلماتیک ارشد اسرائیلی به شرط ناشناس ماندن به المانیتور گفت: «مشخص نیست که آیا این یک ترفند از سوی ترامپ برای آرام کردن ایرانی‌ها و کسب مشروعیت سیاسی و بین‌المللی برای حمله است یا تلاشی واقعی برای حل مسالمت‌آمیز بحران.» این منبع خاطرنشان کرد که در هر صورت، شکاف‌های بین تهران و واشنگتن بسیار زیاد است و ترامپ علاقه‌ای ندارد بدون هیچ نتیجه عینی از این رایزنی‌ها بیرون بیاید.

یک منبع ارشد امنیتی اسرائیل هم که نخواست نامش فاش شود به المانیتور گفت که در حال حاضر تهدید هسته‌ای چندان در مورد ایران مصداق ندارد. این منبع ارشد افزود: «با توجه به شرایط فعلی، موشک‌های بالستیک ایران تنها تهدید باقی‌مانده علیه اسرائیل ‌هستند. اگر ایران به چند هزار موشک بالستیک دوربرد دست یابد، دیگر نیازی به سلاح هسته‌ای نخواهد داشت. این تهدید به ویژه زمانی که شما قابلیت‌های پرتاب گسترده و موشک‌های دقیق دارید، از تهدید هسته‌ای جدی‌تر و حیاتی‌تر است. به همین دلیل است که ایرانی‌ها حاضر به مذاکره در مورد این موضوع نیستند.»

شکل‌گیری سطحی از درک متقابل
الجزیره از دیگر رسانه‌هایی بود که به تحلیل رویدادهای اخیر در مسقط پرداخت. این شبکه خبری طی گزارشی عنوان کرد که ایران، حتی پیش از شروع مذاکرات در عمان، رویکرد محتاطانه‌ای را در قبال واشنگتن پیش گرفته بود. سید عباس عراقچی،‌ وزیر امور خارجه ایران، پیش از برگزاری نشست غیرمستقیم با مقامات آمریکایی، خواستار عمل به تعهدات شد و خاطرنشان کرد که برابری، احترام متقابل و منافع مشترک، ضروریات اساسی و ستون‌های هر توافق پایداری هستند. این اظهارات بدان معنا بود که رئیس دستگاه دیپلماسی ایران مشتاق انتقال پیامی معنادار است و تاکید دارد که کشورش با چشمانی باز و خاطره‌ای از وقایع سال گذشته وارد مذاکرات می‌شود.

الجزیره در ادامه نوشت: گزارش‌ها حاکی از آن است که جوی مثبت بر فضای مذاکرات حاکم بود. این امر خود بدان معناست که دست‌کم تا اینجای کار، طرفین سطحی قابل‌قبول از درک متقابل را ارائه کرده‌اند و نسبت به خواسته‌های یکدیگر انعطاف نشان داده‌اند. این در حالی است که تاکید ایران بر محدودیت گفت‌وگوها در حوزه هسته‌ای مورد قبول واشنگتن واقع شد و ایران توانسته حرف خود را در این زمینه به کرسی بنشاند.

بازی زمان
از سوی دیگر، برخی رسانه‌ها تاکید دارند که هر دو طرف، چه ایران و چه آمریکا، بنا دارند از مذاکرات آتی به‌عنوان تاکتیکی برای خریدن هرچه بیشتر زمان استفاده کنند. دویچه‌وله طی گزارشی به تاریخ ۱۸ بهمن گزارش داد که در چنین وضعیتی مذاکره بیش از آنکه هدفش حل‌وفصل امور باشد، بیشتر تاکتیکی است برای هرچه بیشتر امتیاز گرفتن از طرف مقابل. در این رابطه دانیل گرلاخ، کارشناس خاورمیانه، در گفت‌وگو با این رسانه اظهار کرد که انتظار دارد ایران طی دورهای بعدی مذاکرات نیز همچنان بر برنامه هسته‌ای خود تمرکز کند. وی افزود: «ایران معتقد است که می‌تواند با کشاندن ترامپ به مذاکرات طولانی، دست بالا را داشته باشد و در نتیجه زمان بیشتری برای خود بخرد.» وی افزود: «ایالات متحده هم به نوبه خود، به دنبال محدود کردن قابلیت‌های نظامی ایران و متوقف کردن برنامه هسته‌ای آن است.»