عاجزانه! تلاش ترامپ در تغییر برخی مفاد یادداشت تفاهم
وطن امروز
بروزرسانی
وطن امروز/ متن پیش رو در وطن امروز منتشر شده و بازنشرش در آخرین خبر به معنای تاییدش نیست
شنبه ۲ خرداد پس از بازگشت واسطههای پاکستانی، برخی منابع رسانهای مدعی شدند یادداشت تفاهم پیشنهادی در ایران نهایی شده است. برخی منابع آمریکایی مدعی شدند عاصم منیر، فرمانده ارتش پاکستان، هنگام انشای این یادداشت تفاهم در ایران، با یک تیم مذاکرهکننده آمریکایی شامل جیدی ونس، استیو ویتکاف و جرد کوشنر به صورت مداوم هماهنگ میکرد و پس از تایید متن یادداشت تفاهم، به پاکستان بازگشت. بر همین اساس، پس از بازگشت عاصم منیر و سیدمحسن نقوی، وزیر کشور پاکستان، رسانههای آمریکایی، همچنین برخی رسانههای عربی مدعی شدند این یادداشت تفاهم بهزودی توسط ترامپ مورد تایید قرار میگیرد. حتی برخی منابع رسانهای ادعا کردند قرار است فرمانده ارتش و وزیر خارجه پاکستان روز دوشنبه ۴ خرداد، طی مراسمی، توافق آمریکا و ایران بر این یادداشت تفاهم را اعلام کنند.
به گزارش «وطن امروز»، یا این حال، ترامپ ساعاتی پس از بازگشت واسطههای پاکستانی از ایران و انتشار خبر توافق بر یادداشت تفاهم، طی اظهاراتی، ضمن نشان دادن چراغ سبز نسبت به این یادداشت تفاهم، گفت برای امضای آن، فعلا عجله ندارد.
ترامپ البته همان شب با حکام برخی کشورهای عرب منطقه به صورت تلفنی گفتوگو و سپس در پیامی که در تروث منتشر کرد، مدعی شد این گفتوگو کاملا مثبت بوده است. واکنش سایر مقامات دولت ترامپ نیز حاکی از موافقت آمریکا با این یادداشت تفاهم بود. مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا که آن زمان در دهلینو به سر میبرد، در اظهاراتی گفت بهزودی یک خبر خوب درباره توافق با ایران منتشر میشود. از سوی دیگر، واکنش مقامات کاخ سفید و همینطور پسر ترامپ، نسبت به برخی انتقادات در آمریکا نسبت به این یادداشت تفاهم، به گونهای بود که این ذهنیت را تقویت میکرد که دولت ترامپ با این یادداشت تفاهم کاملا موافق است. کما اینکه واکنش پسر ترامپ به انتقاد مایک پمپئو درباره این یادداشت تفاهم، برآوردها نسبت به موافقت ترامپ با این یادداشت تفاهم را تقویت کرد.
با این وجود، در حالی که همه شواهد حاکی از موافقت دولت آمریکا با این یادداشت تفاهم بود، ترامپ نهتنها تاکنون از تایید آن خودداری کرده، بلکه برخی اظهارات وی و نزدیکانش و همینطور رسانههای نزدیک به کاخ سفید حاکی از این است دولت آمریکا در صدد اعمال برخی تغییرات در مفاد این یادداشت تفاهم و محورهای نهاییشده مربوط به مذاکرات ایران و آمریکا پس از پذیرش یادداشت تفاهم مربوط به پایان جنگ است. هفته گذشته ترامپ در اظهار نظری، به گونهای صحبت کرد که نشان میداد قرار است او چند ساعت دیگر، موافقت آمریکا با این یادداشت تفاهم را اعلام کند. وی در این موضع، حتی از لغو قریبالوقوع محاصره دریایی ایران خبر داد. او البته گفت تا چند ساعت دیگر با مقامات امنیتی و مشاورانش در اتاق وضعیت کاخ سفید دیدار خواهد کرد تا تصمیم نهایی پیرامون یادداشت تفاهم پایان جنگ با ایران را اتخاذ کند. با این حال این جلسه ترامپ، بدون نتیجه به پایان رسید و دولت آمریکا از آن زمان تاکنون، از اظهارنظر علنی درباره یادداشت تفاهم با ایران خودداری کرده است. البته برخی نزدیکان وی درباره این یادداشت تفاهم، صرفا به این جمله بسنده کردند که ترامپ توافقی را که به ضرر آمریکا باشد، امضا نخواهد کرد.
این رفتار دولت آمریکا باعث شد تردیدها نسبت به تأیید این توافق از سوی ترامپ افزایش یابد؛ چه اینکه سابقه بدعهدی وی نسبت به مذاکرات پیشین با ایران، این برآوردها را تقویت میکرد.
در چنین شرایطی، روز گذشته روزنامه نیویورکتایمز در گزارشی مدعی شد ترامپ در صدد تغییر برخی مفاد این یادداشت تفاهم است. نیویورکتایمز در این باره نوشت: «رئیسجمهور آمریکا عناصری از پیشنویس توافق را اصلاح کرده و آن را برای بررسی به تهران بازگردانده است». در کنار نیویورکتایمز، شبکه سیانان نیز همین خبر را اعلام کرد و از تغییر برخی مفاد یادداشت تفاهم توسط ترامپ خبر داد. سیانان این را هم اضافه کرد که ترامپ پس از اعمال این تغییرات، مذاکرات را یک هفته دیگر تمدید کرد.
گزارشهای نیویورکتایمز و سیانان وقتی در کنار تعلل دولت ترامپ در پذیرش یادداشت تفاهم با ایران، همچنین سوابق دولت ترامپ نسبت به مذاکرات با ایران در یک سال گذشته قرار میگیرد، باعث میشود احتمال اینکه ترامپ نسبت به این یادداشت تفاهم، رفتاری مشابه پیشنهادات سابق از خود نشان دهد، افزایش یابد.
البته هنوز مشخص نیست ادعای این رسانههای آمریکایی مبنی بر دستکاری برخی مفاد پیشنویس توافق توسط ترامپ، شامل چه مواردی است. با این حال میتوان حدس زد یکی از این موارد، مربوط به بند دسترسی ایران به اموال بلوکهشده خود است. این بند از یادداشت تفاهم، یک دستاورد بسیار مهم برای ایران به حساب میآید، چرا که به وضوح نشان میدهد طرف آمریکایی برای راضی کردن ایران به توافق و شروع مذاکرات در مرحله دوم، ناگزیر شده امتیاز بسیار مهمی به جمهوری اسلامی بدهد.
از سوی دیگر، هوشمندی تیم مذاکرهکننده ایرانی درباره شیوه اجرایی شدن دسترسی به اموال بلوکهشده و اخذ تضمینهای محکم برای جلوگیری از بدعهدی آمریکا باعث شده ترامپ نتواند در این مسیر سنگاندازی کند. در این بخش از یادداشت تفاهم، طرف مقابل متعهد شده 12 میلیارد دلار از 24 میلیارد دلار اموال بلوکهشده ایران را درست پس از امضای یادداشت تفاهم، در اختیار ایران قرار دهد. مابقی اموال یعنی 12 میلیارد دلار دیگر نیز بر اساس یک شیوهنامه اجرایی، در طول مذاکرات 60 روزه در اختیار ایران قرار میگیرد.
در سفر هفته گذشته محمدباقر قالیباف و سیدعباس عراقچی به دوحه، تعهد طرف قطری برای در اختیار قرار دادن این 12 میلیارد دلار بلافاصله پس از امضای یادداشت تفاهم مکتوب شد. از سوی دیگر، در متن این یادداشت تفاهم قید شده انتخاب بانکهای مقصد برای انتقال این اموال و نحوه هزینهکرد آنها در اختیار ایران است و طرف مقابل حق دخالت در آن را ندارد. کاملا مشخص است این یک شکست بزرگ برای رئیس جمهور آمریکاست. به همین خاطر، احتمال میرود ترامپ نسبت به این موضوع، زیادهخواهیهایی را مطرح کند.
یکی دیگر از موضوعاتی که پیشبینی میشود ترامپ نسبت به آن تغییر نظر داده باشد، موضوع تنگه هرمز است. طبق متن یادداشت تفاهم، بازگشایی تنگه هرمز با مدیریت ایران روی این تنگه انجام خواهد شد. ضمن اینکه بر اساس یک توافقنامه میان ایران و عمان، قرار است طرفین درباره عبور و مرور از این تنگه، بر اساس یک دستورالعمل واحد عمل کنند. بنابراین پیشبینی میشود ترامپ تلاش میکند یک عامل سوم را درباره مدیریت عبور و مرور از تنگه هرمز وارد متن یادداشت تفاهم کند. به عبارتی شاید او دنبال این است در مدیریت تنگه هرمز توسط ایران، اختلال ایجاد کند.
از سوی دیگر با توجه به اینکه در متن یادداشت تفاهم، محورهای مذاکراتی مرحله دوم توافق نیز قید شده، به نظر میرسد وی به دنبال اعمال برخی تغییرات درباره موضوع برنامه هستهای ایران است. ترامپ طی روزهای اخیر، ادعاهایی درباره وضعیت ذخایر اورانیوم غنیشده ایران در صورت حصول توافق نهایی، مطرح کرده است؛ ادعاهایی که با واقعیات موجود در مذاکرات همخوانی ندارد. به همین خاطر، احتمال میرود او تلاش میکند شانس خود را برای ایجاد برخی تغییرات درباره برنامه هستهای ایران امتحان کند.
به هر حال، تلاش ترامپ برای اعمال برخی تغییرات در متن یادداشت تفاهم در حالی است که او در موقعیتی نیست که بتواند متن و ماهیت این یادداشت تفاهم را یکطرفه تغییر دهد. هر نوع تلاش ترامپ برای تغییر ماهوی این یادداشت تفاهم، به معنای شکست مذاکرات است. تبعات شکست مذاکرات برای ترامپ فاجعهبار خواهد بود. طی روزهای اخیر کاخ سفید تلاش کرد با مانور روی توافق، در روند کاهش قیمت نفت اثرگذار باشد. کما اینکه ترامپ نیز بارها روی کاهش قیمت نفت مانور داد و آن را نتیجه دیپلماسی خود در قبال ایران دانست. ضمن اینکه اقدام ایران در صدور مجوز برای عبور و مرور روزانه بین 20 تا 30 کشتی از تنگه هرمز باعث شد بازار نفت دچار نوسانات زیادی نشود. با این وجود ترامپ حتما میداند هر نوع پالس شکست مذاکرات و اقدام ایران برای ممانعت از عبور و مرور از تنگه هرمز میتواند به سرعت قیمت نفت را به بالای 100 دلار برساند. جدا از تبعات اقتصادی این موضوع، شکست مذاکرات یک شکست بزرگ برای ترامپ به حساب میآید و نشاندهنده ناتوانی او در حل و فصل دیپلماتیک موضوع تنگه هرمز است. پیش از این، ناتوانی آمریکا در بازگشایی تنگه هرمز از طریق نظامی کاملا آشکار شده بود. اکنون نیز در صورت شکست مذاکرات و عدم امضای یادداشت تفاهم، مشخص میشود دولت آمریکا از مسیر دیپلماسی نیز قادر به بازگشایی تنگه هرمز نیست. این یک ضربه حیثیتی به ترامپ خواهد بود. از سوی دیگر، با توجه به نقشآفرینی کشورهای منطقه در مذاکرات منجر به این یادداشت تفاهم، هر گونه اقدام ترامپ در شکست این مذاکرات، باعث اعتراض و انتقاد این کشورها خواهد شد و قطعا موجب میشود این کشورها به این نتیجه برسند ترامپ اساسا به دنبال تشدید تنش است و امنیت این کشورها و منافع اقتصادی آنها برای وی اهمیت ندارد. بنابراین هزینههای شکست مذاکرات و عدم امضای یادداشت تفاهم، برای ترامپ بسیار زیاد است. از سوی دیگر، در صورت شکست مذاکرات، طرف آمریکایی آنگونه که ترامپ مدعی شده، باید سراغ گزینه نظامی برود اما آیا آمریکا در شرایط فعلی توان از سرگیری جنگ علیه ایران را دارد؟ طی هفتههای اخیر رسانههای آمریکایی مانند واشنگتنپست، نیویورکتایمز و سیانان گزارشات بسیار مهمی درباره بازسازی توان دفاعی ایران منتشر کردهاند.
این رسانهها با استناد به گزارشات محرمانه سیا و آژانسهای اطلاعاتی و امنیتی آمریکا گزارش دادند ایران پس از توقف جنگ، توانسته به بخش مهمی از ذخایر تاسیسات و شهرهای موشکی خود دست پیدا کند.
همچنین آنها تصریح کردند سیستم و شبکه پدافند موشکی ایران نسبت به جنگ 40 روزه قویتر و گستردهتر شده و با توجه به اینکه ایران به الگوهای پروازی ارتش آمریکا دست یافته، در صورت وقوع جنگ جدید، احتمالا تعداد جنگندههای آمریکاییای که مورد اصابت قرار خواهند گرفت، بیشتر از زمان جنگ 40 روزه خواهد بود. همچنین برخی منابع داخلی گزارش دادهاند ایران اخیرا توانسته توانایی موشکهای ضدکشتی خود را ارتقا دهد و در صورت وقوع جنگ جدید، ناوگان آمریکا در آبهای منطقه، بهشدت در معرض خطر قرار میگیرد. بنابراین در حوزه نظامی، شرایط برای ایران بسیار بهتر از قبل است. از سوی دیگر، منابع آمریکایی فاش کردند مقامات اطلاعاتی و حتی نظامی دولت ترامپ معتقدند از سرگیری جنگ علیه ایران، منجر به تحقق اهداف وی نخواهد شد. مجموعه این گزارهها در نهایت باعث شد ترامپ هفته گذشته به سمت توافق با ایران حرکت کند. لذا بازگشت رئیس جمهور آمریکا به گزینه نظامی، یک عقبگرد بزرگ برای او محسوب میشود. البته رسانههای آمریکایی مانند نیویورکتایمز روز یکشنبه گزارش دادند موضوع جنگ برای ترامپ پایان یافته و او به دنبال این است که پایان جنگ را با ادعای پیروزی، اعلام کند.
در مجموع، اکنون شرایط به گونهای است که پشت پا زدن به توافق اخیر و حرکت به سمت جنگ، برای ترامپ بسیار پرهزینه خواهد بود؛ به همین خاطر، قاعدتا وی ناگزیر است ولو به صورت مقطعی، در مواجهه با ایران، دیپلماسی را بر جنگ ترجیح دهد. اقدام اخیر ترامپ در دستکاری مفاد یادداشت تفاهم شاید آخرین تلاش او برای تغییر معادله این یادداشت تفاهم است؛ تلاشی که بدون تردید راه به جایی نخواهد برد. ترامپ یا باید تن به این یادداشت تفاهم بدهد یا به گزینه جنگ بازگردد؛ گزینهای که نشان داده در آن یک بازنده قهار است
اخبار بیشتر درباره
اخبار بیشتر درباره
پس از این بخوانید
غربالگری فرقهای؛ چرا ابوظبی به هند نزدیک شده و از پاکستان فاصله میگیرد؟
بازنگری در صداوسیما؛ رئیس جمهور بار دیگر خواستهاش را تکرار کرد
چرا ترامپ اروپا را از مذاکرات ایران کنار گذاشت؟
مرعشی: نباید فرصت ترمیم رابطه حاکمیت و مردم را ازدست داد
روزنامه نگار مصری: ترامپ از کشورهای عربی خلیج فارس انتقام میگیرد
سایه تعلیق بر سر «تفاهمنامه»
عاجزانه! تلاش ترامپ در تغییر برخی مفاد یادداشت تفاهم
پیروزی در فردای بعد از جنگ
